ಶವಾಸನ ಒಂದು ಅನುಭವ

ನನ್ನ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು. ಆಗ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಅಷ್ಟೊಂದು ಗಂಭೀರವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಭಾರ ಕಳೆಯಬೇಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚು  ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿದ್ದೆ.  ಪ್ರತೀ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಒಂದು ತಾಸು ನಾಲ್ಕು ಮೈಲಿ ನಿಲ್ಲದೇ ಓಡಿ ಬೆವರು ಸುರಿಸಿ ಅದೂ ಸಾಲದು ಎಂಬಂತೆ ಸಾಯಂಕಾಲ ತಡ ರಾತ್ರಿಯ ತನಕವೂ ನಡಿಗೆ ಮತ್ತು ತಿಳಿದಷ್ಟು ವ್ಯಾಯಮ ಮಾಡಿದರೂ ಐನೂರು ಗ್ರಾಂ ಕೂಡ ಭಾರ ಕಡಿಮೆಯಾಗದ ಅನುಭವ ನನ್ನದು.  ನನ್ನ ದೇಹ ಭಾರ ಕಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸವೇ ಕಳೆದು ಹೋಗಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರನ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಯೋಗ ತರಬೇತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಒಂದು ತಾಸು ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಶವಾಸನಕ್ಕೇ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೆಲ್ಲ ವ್ಯಾಯಾಮ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ ಓಟ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾಡಿದರೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗದ ದೇಹ ಭಾರ ಶವಾಸನದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ್?  ಆದರೆ ಕ್ರಮೇಣ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ನನಗಾದ ಅನುಭವ ದೇಹದ ಭಾರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದ ಗಮ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು.  ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಅದು ಕೇವಲ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸವಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ಜೀವನ.  ಹೊಸ ಜನ್ಮ. ಯಾವುದೇ ಆದರೂ ಕ್ರಮ ಬದ್ದವಾಗಿ ಗುರು ಮುಖೇನ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಉದಾಹರಣೆ. 

ಈಗ ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕ ಇದರಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಅನುಭವ. ಅಂದರೆ ಆಯುಷ್ಯದ ಬಹುಪಾಲು ಕಳೆದು ಹೋಗಿದೆ.  ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಆರಂಭಿಸಿದ ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಒಂದು ದಿನವೂ ಬಿಡದೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಹೋದ ಕಡೆಗೆಲ್ಲ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದ ಹಾಸು ಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದೇನೆ. ಏನೂ ಮಾಡಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಧ್ಯಾನ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡದೇ ಇದ್ದ ದಿನಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಜೀವನದ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.  ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರದಂತೆ ಅದು ಖಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಅನುಸರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿವೆ.  ಅದರಲ್ಲಿ  ಒಂದು ಕಾರಣ ಅದು ಶವಾಸನ. 

ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಹಾಗೂ ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಸನ ಯಾವುದು ಅಂತ ಕೇಳಿದರೆ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ ಬಿಡಬಹುದು, ಅದು ಶವಾಸನ. ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭ, ನೆಲದಲ್ಲಿ ಆರಾಮವಾಗಿ ಮಲಗುವುದಕ್ಕೇನಿದೆ? ಆದರೆ ಅದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ ಎಂದು ಇದನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹತ್ತು ನಿಮಿಷದ ಅವಧಿಯಾದರೂ ಶವಾಸನ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಅನುಭವವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಇದನ್ನು ಮಾಡಿ ನೋಡಬೇಕು.  ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಶವಾಸನ ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸೋಪಾನ.  

ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಭಾವತಃ ದುಡಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಹೆಚ್ಚು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು. ದಿನದ ಐದಾರು ತಾಸು ದುಡಿದರೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಹನ್ನೆರಡು ತಾಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.  ಜ್ವರದಂತಹ ಅಸೌಖ್ಯ ಉಂಟಾದಾಗ ನಾನು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹಾಸಿಗೆ ಹಾಸಿ ಮಲಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅದೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿ ಮೆತ್ತಗಿನ ಪಲ್ಲಂಗದಲ್ಲಿ, ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೂ ಅದು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ದೇಹವಾಗಲೀ ಮನಸ್ಸಾಗಲೀ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಜಾಗೃತಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ದೇಹ ಎರಡೂ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ನಿದ್ರಿಸುವಾಗ ದೇಹದ ಭಂಗಿಯಿಂದ ದೇಹದ ಯಾವೂದೋ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕೆಲಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕನಸು ಕಾಣುವುದರಿಂದ ದೇಹ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾದರೂ  ಮನಸ್ಸು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ವಪ್ನ ಸುಷುಪ್ತಿ ಜಾಗ್ರತ ಈ  ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೂ ಸಿಗದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಶವಾಸನದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಶವದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಉಸಿರುಮಾತ್ರ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಹೇಗಿರಬಹುದು? ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಆದರೆ ಶವಾಸನ ಆಕಡೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.  ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ. ಸುಮ್ಮನೇ ಕುಳಿತರೂ ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನಿರಾಳತೆಗೆ ಮೊದಲು ಆದ್ಯತೆ. ಎಲ್ಲೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ದೇಹಕ್ಕೆ ಪರಿಶ್ರಮ ದಂಡನೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಶವಾಸನಕ್ಕೆ ಒಂದು ನೆಲಹಾಸು ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಪರಿಸರ ಇಷ್ಟು ಸಾಕು. ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಮಲಗಬೇಕು. ಎರಡು ಕಾಲುಗಳ ನಡುವೆ  ಒಂದು ಅಡಿಗಿಂತ ತುಸು ಹೆಚ್ಚು  ಅಂತರ ಇರಬೇಕು. ಕಾಲಿನ ಪಾದವನ್ನು ಸಡಿಲವಾಗಿ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಚಾಚಿರಬೇಕು.  ಹಾಗೆ ಕೈಯನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಅರ್ಧ ಅಡಿಯಷ್ಟು ಆರಾಮ ಅನ್ನಿಸುವಷ್ಟು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಚಾಚಿರಬೇಕು. ಅಂಗೈಯನ್ನು ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಇರಿಸಬೇಕು. ಮುಖವನ್ನುತಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಇಡಬೇಕು. ಬೆನ್ನು ನಲಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಎರಡು ಭುಜಗಳನ್ನು ಸಡಿಲವಾಗಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹಾಸಿ ಮಲಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿಬಿಡಬೇಕು.  ಶವದಂತೆ ಅಲುಗಾಡದೆ ಕಂಪನವಿಲ್ಲದೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಉಸಿರಾಟದ ಚಲನೆ ಮಾತ್ರ ಇರಬೇಕು.   ಶವಾಸನ  ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ಶರೀರಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಎರಡೂ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ  ಮೊದಲಿಗೆ ದೀರ್ಘವಾದ ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಎಳೆಯಬೇಕು. ಹಲವಾರು ಸಲ ತಡೆ ಇಲ್ಲದ ಉಸಿರಾಟ ನಡೆಸಿದಾಗ ಪ್ರತೀ ಉಸಿರಿಗೂ ದೇಹದಲ್ಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. .ಉಸಿರಾಟದ ಏರಿಳಿತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದೇಹದೊಳಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಚಲನೆಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಸಿರಾಟದೊಂದಿಗೂ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದೇ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅನುಭವ . ಪ್ರತೀ ದಿನವೂ ಆಗುವ ಅನುಭವ ವೆತ್ಯಸ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಅನುಭವ ನಾಳೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆನಂತರ ಕಾಲಿನ ತುದಿ ಪಾದದ ಬೆರಳಿನಿಂದ ತೊಡಗಿ ಒಂದೊಂದೇ ಭಾಗವನ್ನು ಸಡಿಲ ಗೊಳಿಸುತ್ತಾ... ಬೆರಳಿನಿಂದ ಪಾದ, ಪಾದದಿಂದ ಮೊಣಕಾಲು ನಂತರ ತೊಡೆ ಸೊಂಟ ಹೊಟ್ಟೆಯಭಾಗ ನಂತರ ಎದೆ ಕೊರಳು ಭುಜ ತೋಳು ಮೊಣಕೈ  ಅಂಗೈ ಬೆರಳು  ಸಡಿಲವಾಗಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಂದು ಕೊರಳು ಮುಖ ತುಟಿ ಬಾಯಿ ಹುಬ್ಬು ಕಣ್ಣು ಹಣೆ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗದಲ್ಲಿ  ನಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು. 

ದೇಹ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಡಿಲವಾದಂತೆ ದೇಹದ ಭಾರ ಚೆಲ್ಲಿದಂತಾಗಿ ಭಾರ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದ ಮೊದಲು ದೇಹ ಬೆನ್ನು ಹಿಂಭಾಗ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ಅನುಭವವಾದರೆ ಕ್ರಮೇಣ ಅದು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಅನುಭವವಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ದೇಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಒಂದು ಸರಳಿನಷ್ಟು  ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ನೆಲಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದೆಯೇನೋ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಅದೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ದೇಹ ಭಾರವೇ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಮೇಲೆ ತೇಲಾಡಿದ ಅನುಭವವಾಗಬಹುದು. ದೇಹದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವನ್ನೂ ನನ್ನದಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಕಡೆಗಿನ ಗಮನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬರಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾನು ಎಂಬ ಅಹಂಭಾವ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ ನಮ್ಮ ದೇಹ. ನಾನು ಅಂದರೆ ನಮ್ಮ ದೇಹ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನಾನು ಎಂದರೆ ಯಾವುದು? ನಮ್ಮ ತಲೆ, ಕೈ ಕಾಲು ಹೀಗೆ ದೇಹದ ಯಾವ ಭಾಗವನ್ನು ನಾನು ಎನ್ನಬಹುದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅದೇ ರೀತಿ ದೇಹದ ಒಂದೊಂದೇ ಭಾಗದ ಕೈ ಕಾಲು ಇತರ ದೇಹದ ಅಂಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಂತೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿನ ಅಹಂ ಕಾರ ದೂರವಾಗತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಉಸಿರಾಟ ಮಾತ್ರ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಾನು ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಆಂತರಾತ್ಮದ ಜತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧದ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. 

ದೇಹದ ನಿಯಂತ್ರಣದಂತೆ ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬರಬೇಕು. ಇದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ. ಮೊದಲಿಗೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ  ವೈರಾಗ್ಯ ಭಾವ ಬೆಳೆಯಬೇಕು. ರಾಗ ಎಂದರೆ ಆಸಕ್ತಿ. ವಿರಾಗ ಎಂದರೆ ಅದರ ವಿರುದ್ದ ಪದ  ರಾಗವಿಲ್ಲದ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದ. ಇದು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರುವ ವೈರಾಗ್ಯವಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅನಾಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಅದು ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಶಬ್ದವಾಗಬಹುದು. ಮನಸ್ಸಿನ ಹಲವಾರು ಯೋಚನೆಗಳಾಗಿರಬಹುದು ದೇಹದ ನೋವು ದಣಿವಾಗಿರಬಹುದು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ತನಗೆ ಸಂಭಂದಿಸಿದ್ದಲ್ಲ ,   ಯಾವುದೂ ಬೇಡ ಎನ್ನುವ ಭಾವ ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಒಳಗಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತದೆ. ದೇಹ ದೇಹದ ಬಯಕೆ ಮತ್ತೆ ಪರಿಸರ ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಸ್ನೇಹಿತರು ಮಾತುಗಳು ಘಟನೆಗಳು ಹೀಗೆ ಸಾಗುತ್ತ ಪ್ರಪಂಚ ಮುಖದೆಡೆಗೆ ಯೋಚನೆಗಳು ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಯೋಚನೆಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕಳೆದು ಕೊಂಡು ದೇಹದ ಅಂತರಂಗದ ಕಡೆಗೆ ಯೋಚನೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದು ಅದ್ಭುತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಚಿತ್ತವಿಕಾರ ಅಥವಾ ಚಿತ್ತ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ದೂರವಿರಿಸಬೇಕು.  ಇದು ಅಭ್ಯಾಸ ಗಾಢವಾದಂತೆ ಶವಾಸನ ಎಂಬುದು ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯನ್ನು  ತಂದು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಎಂಬುದು ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವುದೋ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ವಸ್ತುವಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ದೇಹದ ಒಳಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನಿಮಗೆ ದಣಿವಾಯಿತು ಎಂದು ಯಾರೋ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ನಿಮಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ನಿಮ್ಮಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀವೇ ಸ್ವ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಪಡೆದು ಕೊಳ್ಳಬೇಕು. 

ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕೇವಲ ವ್ಯಾಯಾಮದಲ್ಲಷ್ಟೇ ದೃಷ್ಟಿ ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೇವಲ ದೇಹದ ಭಾರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬೇಕು, ಹೊಟ್ಟೆಯ ಗಾತ್ರ ಸಣ್ಣ ಆಗಬೇಕು, ಈ ಬಗೆಯ ಒತ್ತಡದಲ್ಲೇ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಿ ಶವಾಸನವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿರಂತರ ವ್ಯಾಯಾಮದಿಂದ ಎಲುಬು ಗಂಟುಗಳು ಸ್ನಾಯುಗಳು ದಣಿದಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಅತಿಯಾದ ವ್ಯಾಯಾಮ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಎಲುಬು ಗಂಟುಗಳ ಸವಕಳಿ ಉಂಟಾಗಿ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಲ್ಲಿ  ಕಾಲುನೋವು ಸಂಧಿವಾತದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆ ತಲೆದೋರುತ್ತದೆ.   ವ್ಯಾಯಾಮ ಅಥವಾ ವಾಕಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ದೇಹಕ್ಕೆ ಒಂದಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಅತೀ ಅಗತ್ಯ. ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ  ಶವಾಸನ ಖಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಆಸನ ವ್ಯಾಯಾಮ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ, ವ್ಯಾಯಾಮದ ನಂತರ ಹತ್ತರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ನಿಮಿಷ ಶವಾಸನ ಖಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ದೇಹದ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತವೆ. ವಾಕಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಿದರೂ ಶವಾಸನವನ್ನು ಖಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವುದು ದೇಹದ ಎಲುಬು ಸ್ನಾಯುಗಳ ಕ್ಷೇಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತೀ ಉತ್ತಮ. ಉದ್ಯೋಗಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಕೆಲಸದಿಂದ ಅಥವಾ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವವರಿಗೆ ಶವಾಸನ ಔಷಧಿಯಂತೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 

ಮನಸ್ಸು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಲೋಕವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ. ಶವಾಸನದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಜಾರುತ್ತವೆ. ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚದ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತೇವೆ. ಬಹಿರಂಗದ ಸಂವೇದನೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಅಂತರಂಗದ ಕಡೆಗೆ ಮನಸ್ಸು ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಶವಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವ. ನಮ್ಮ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ. . ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಲೋಕವನ್ನು ಅರಿಯುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪ್ರಪಂಚ ಎಂದು ಕರೆದರು.  ನಾವು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಅನುಭವದಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ನಾವು ನಮ್ಮದೇ   ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಇಂದ್ರಿಯ ಮುಖಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದ ಮನಸ್ಸು ಅದರಿಂದ ವಿಮುಖವಾಗಿ ಅಂತರಂಗದತ್ತ ಬರಬೇಕು.  ಶವಾಸನ ಈ ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸಹಕರಿಸಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಂತರಂಗದತ್ತ ಎಳೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಗೂ (ಸ್ವಪ್ನ ಜಾಗೃತಿ ಸುಷುಪ್ತಿ)  ಮೀರಿದ  ಅನುಭವ ಶವಾಸನದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಮನುಷ್ಯ ಹುಟ್ಟಿದನಂತರ ಏನೇನು ಗಳಿಸುತ್ತಾನೋ ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಒಳಗೆ ಹೋದ ಉಸಿರು ಒಳಗೇ ಹಿಡಿದಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದು ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಕಳೆಯಲೇ ಬೇಕು. ಎಲ್ಲವನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಅದರಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದೇ ಜೀವನ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬೇಕು ಬೇಕು ಎಂಬ ಬಯಕೆಯಲ್ಲೇ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಧಡೂತಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದರೂ ಸಣಕಲನಾದರೂ ಇರುವ ಭಾರ ಸತ್ತನಂತರ ಕಳೆದು ಹೋಗಲೇಬೇಕು. ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರತಿ ಘಳಿಗೆಯನ್ನು ಕಳೆಯುವುದು ಸುಖಾನುಭವದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ. ಹಸಿವಾದರೆ ರುಚಿಯಾದ ಊಟ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಸಿವಾಗದೇ ಇದ್ದರೆ ಹಸಿವು ಆಗುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಇರುವುದು ಸುಖಾನುಭವ. ಅದರಂತೆ ನಿದ್ರೆಯ ಸುಖ. ನಿದ್ರಿಸುವಾಗ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿ ಆ ನಿದ್ರೆಯ ಸುಖ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ನಿದ್ರೆ ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮರೆಯುವುದು. ಮನಸ್ಸು ದೇಹ ಎಲ್ಲವೂ ಶೂನ್ಯವಾದ ಅನುಭವ. ಆದರೆ ಅದರ ಅನುಭವ ವೇದ್ಯವಾಗುವುದು ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿ.  

             ಶವಾಸನದಲ್ಲಿ ಇದೆಲ್ಲವೂ ಭಿನ್ನ ಸುಖಾನುಭವ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಸುಖದಲ್ಲೂ ದುಃಖದಲ್ಲು ಅಶೆಯಲ್ಲೂ ಹತಾಶೆಯಲ್ಲು ಚಿಂತಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ಶುಷ್ಕ ಅಂದರೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.  ಈ ಮನಸ್ಸಿನ ಯೋಚನೆಗಳೇ ಮನುಷ್ಯನ ಭಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ ಯೋಚಿಸಿ. ಯೋಚಿಸುವುದಕ್ಕೇನಿದೆ. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡರೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬರಿದಾಗಿಸುವುದೇ ಯೋಗ. ಅದನ್ನೇ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅದನ್ನೇ ಯೋಗ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶವಾಸನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಬರಿದಾಗುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೇಹ ಹೇಗೆ ಉಸಿರನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ರೀತಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಯೋಚನೆಯನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೋಂದು ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಕಳೆಯುವಾಗ ಕಣ್ಣು ಕಿವಿ ಮೂಗು ಕಿವಿ ಮೈ ಚರ್ಮ ಹೀಗೆ ಪಂಚೇದ್ರಿಯಗಳು ಅಂದರೆ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು  ಆನಂತರ ಕಾಲು ಕೈ ಮುಂತಾದ ವಿಸರ್ಜನಾಂಗ ಮುಂತಾದ ಆರು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದ ಅನುಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲಿನಿಂದ ತಲೆಯವರೆಗೆ ನನ್ನದಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಬಿಡುತ್ತಾ ಬಂದಾಗ  ಎಂತ ದೈತ್ಯ ಶರೀರವಾದರೂ ಭಾರವನ್ನು ಕಳೆದ ಅನುಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಘಳಿಗೆಯ ಸಮಯವಷ್ಟೇಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವುದು. ನಾವು ಏನೆಲ್ಲ ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಏನೆಲ್ಲ ಮಾಡಿ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದೇ ದುಡಿಯುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಇಛ್ಚಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿದರೆ ಮೋಕ್ಷದ ಅನುಭವ ಇಲ್ಲೇ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಅದ್ಭುತ ನಟ ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್

ಸುಮಾರು ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ತುಳು ನಾಟಕ ರಂಗದಲ್ಲಿ ನವ್ಯ ನಾಟಕಗಳ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು. ನವ್ಯ ನಾಟಕಗಳು ಎಂದರೆ ಅವುಗಳು ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯ ಕಾಣುವ ಪಾತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನವನ್ನು ರಂಗದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ನೈಜತೆಯನ್ನು ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಉಳಿದಂತೆ ಈ ಮೊದಲು ತುಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕಗಳು ಸಿನಿಮಾ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅರ್ಥಾತ್ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮ ಗೀತೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ವೃಂದಾವನದಂತಹ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಿನಿಮಾ ಧಾಟಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ನವ್ಯ ನಾಟಕದ ಆಗಮನದಲ್ಲಿ ನಾಟಕ ರಂಗದ ರೂಪು ರೇಷೆಯೇ ಬದಲಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಮಚ್ಚೇಂದ್ರನಾಥ್ ಪಾಂಡೇಶ್ವರ್, ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್, ವಿಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್ ನಾಟಕಗಳು ತುಳು ನಾಟಕರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದವು. ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್ ಇವರ ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್, ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿ ಕಾಡ್ ರವರ ಒಂಜಿನಿಮಿಷ, ಬಲೇ ಚಾ ಪರ್ಕ ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳು ಹಾಸ್ಯದಿಂದಲೂ ವಿಡಂಬನೆಯಿಂದಲೂ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಜನಮನ್ನಣೆಯನ್ನ ಗಳಿಸಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ಸಿನಿಮಾ ರಂಗಕ್ಕೆ ಸಡ್ಡು ಹೊಡೆವಂತೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಟಕ ಹಾಸ್ಯಮಯ ನಾಟಕಗಳು, ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಕಥಾ ಹಂದರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂದಿಗೂ ತುಳು ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವಿದ್ದರೆ ತುಳುವರು ಸಿನಿಮಾ ಥಿಯೇಟರ್ ನ ಸರದಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ತುಳುನಾಟಕದ ವೇದಿಕೆ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಬಹುಶಃ ಬೇರೆ ಯಾವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೂ ಈ ಬಗೆಯನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. 

ಬಹುಶಃ ನನ್ನ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ತುಳು ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ನಾಟಕವೆಂದರೆ ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್ ಎಂಬ ತುಳು ನಾಟಕ. ಮೊದಲು ರಂಗದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಆನಂತರ ಎರಡು ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿಯ ನಾಟಕ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವಾಗಿ ಹೊರಬಂತು. ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್ ನಾಟಕವು ಒಬ್ಬರಿಂದ ಒಬ್ಬರು ಬುದ್ಧಿವಂತ(!)ರು. ಮೊದಲಿಗೆ ಟೈಟಲ್ ಸಾಂಗ್ ನಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ ನಾಟಕ ಒಂದು ಹಿತ್ತಲಿನೊಳಗಿನ ಮೂರು ಮನೆಯ ಕಥೆಯ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ನಾಟಕ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳೆಂದರೆ, ಕಾರ್ಪೊರೆಟರ್ ಕಾಂತಪ್ಪಣ್ಣ (ಆನಂದ ಬೋಳಾರ್) ಡ್ರೈವರ್ ಬಾಬಣ್ಣ (ಮಾಧವ ಶಕ್ತೀನಗರ) ಭಜನೆದ ಬಸಪ್ಪಣ್ಣೆ (ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್) ಅದರಂತೆ ದಿನೇಶ್ ಅತ್ತಾವರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಶಾಂತಿ ಪಾತ್ರ ನೈಜತೆಯನ್ನು ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರೆ, ಆನಂತರ ಜನಪ್ರಿಯರಾದವರು ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್. ಇವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕುಡುಕ ಬಸಪ್ಪಣ್ಣ ನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿತು. ಇಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ತುಳುವರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದದ್ದು ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್ ರವರ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ಮ್ಯಾನರಿಸಂ ನಿಂದ.  ಅಂದೇ ಈವ್ಯಕ್ತಿ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದ ಆಗುವದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ ಹಲವರಿಗಿತ್ತು. 

ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್ ರವರಿಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾತ್ರವೆಂದರೆ ಪುದರ್ ದೀತಿಜಿಯ ಕಿವುಡ ಬೂಬಣ್ಣನ ಮೇಸ್ತ್ರಿಯ ಪಾತ್ರ. ತನ್ನ ಕಿವುಡಿನಿಂದಲೇ ಹೊಟ್ಟೆ ಹುಣ್ಣಾಗುವಂತೆ ನಗಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸ್ಪಂದನೆಯನ್ನೂ ಈ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಿಬಿಟ್ಟರು. ಕೇವಲ ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ಈ ಅಭಿನಯ ಯಾವುದೇ ಸಿನಿಮಾ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಈ ಪಾತ್ರ ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಬ್ರಾಂಡ್ ಆಗಿದೆ. ಆನಂತರ ಇದರ ಹಾಸ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಟಿವಿ ಪರದೆಯ ಮೇಲೂ  ರಾರಾಜಿಸುದವು.  ಜತೆಗೆ  ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್ ನ ಕುಡುಕನ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ನಗೆಯ ಅಲೆಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿತು. 

ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲರದ್ದು ಅಪ್ಪಟ ತುಳುನಾಡಿನ ಧ್ವನಿ. ಅದರಲ್ಲೂ ಮಂಗಳೂರು ಶೈಲಿಯ ತುಳು ಭಾಷೆ ಕೇಳುವುದೇ ಒಂದು ಸೊಗಸು. ಪಂಚ್ ಡೈಲಾಗ್ ಗಳು ಅದರ ಟೈಮಿಂಗ್ ಗಳು  ಮತ್ತು ಜತೆಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಅಭಿನಯ ನಿಜಕ್ಕೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ತುಳು ರಂಗ ಭೂಮಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಎನ್ನಬೇಕು. ಹಲವು ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲೂ ಇವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಂಗ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಎದುರೇ ಅಭಿನಯಿಸುವಾಗ ತೋರಿಸಿದ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಕ್ಯಾಮೆರ ಮುಂದೆ ತೋರಿಸುವಾಗ ಹಲವರಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಅಭಿನಯದ ಛಾಯೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡದಂತೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದುಂಟು. ಹಲವು ಸಲ ತುಳು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಬೀರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಅಭಿನಯ ಚಾತುರ್ಯವನ್ನು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷದ ಹಿಂದಿನ ಕುಡುಕನ ಪಾತ್ರ  ಅಂದಿನ ಹಿಂದಿಯ ಹಾಸ್ಯನಟ  ಕೇಷ್ಟೋ  ಮುಖರ್ಜಿಯ ಪಾತ್ರದ ಪ್ರಭಾವ ಇದೆಯೋ ಅನ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಇಂದಿಗೂ ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದು ಈ ಕುಡುಕನ ಪಾತ್ರಾಭಿನಯದಿಂದ. ಅಷ್ಟೊಂದು ದೇಹ ಭಾಷೆ (body language) ಕನ್ನಡವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಯಾರು ನಿರ್ಮಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ನನಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಭಜನೆದ ಬಸಪ್ಪಣ್ಣ ಎಂದರೆ ಅದು ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ. 

ಔಪಚಾರಿಕತೆಯ ಬದುಕು...

         ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕತೆ ಎಂಬುದೊಂದು ಇದೆ. ಆದರೆ ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಔಪಚಾರಿಕತೆ ತೋರಿಕೆಗೂ, ಅಭಿನಯಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

        ಇಂದು ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಬಹುತೇಕ ಔಪಚಾರಿಕತೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಆಮಂತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಘಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು, ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಿದ್ದು ಮುಖ ತೋರಿಸಿ ವಾಪಸ್ಸಾಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಹೋಗಿ ಬರುವವರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ಆಮಂತ್ರಿಸಿದವರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೋಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದರೆ, ಬಹುಶಃ ಆ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಿರಬಹುದು.

        ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸ್ವರೂಪವೇ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಕರೆಯದಿದ್ದರೆ ಹೋಗಬಾರದು ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕರೆಯದಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯಂತ ಆತ್ಮೀಯತೆಯಿಂದ, ಅಧಿಕಾರಯುತವಾಗಿ ಹೋಗಿಬರುವ ಸಂಬಂಧಗಳಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ಆಮಂತ್ರಣಕ್ಕಿಂತ ಆತ್ಮೀಯತೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಆ ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧಗಳೂ ವಿರಳವಾಗಿವೆ. ಆತ್ಮೀಯತೆಯ ಜಾಗವನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕತೆ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗುತ್ತಿದೆ.

        ಇದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಭೇಟಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಯಾರಾದರೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ಕೆಲವರು ಹೋಗಿ ನೋಡಿಬರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ಭೇಟಿಯ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ರೋಗಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಗಿಂತಲೂ, ನಾವು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಬಂದಿದ್ದರು, ಈಗ ನಾವು ಹೋಗದಿದ್ದರೆ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಅದು ಪ್ರೀತಿಯ ಭೇಟಿಗಿಂತಲೂ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕರ್ತವ್ಯದ ಭೇಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

        ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಂತಹ ಭೇಟಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಇವರು ಯಾವಾಗ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗುತ್ತಾರೋ, ಆಗ ಹೋಗಿ ಬರಬಹುದು ಎಂದು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೇನೋ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯೂ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಅಭಿನಯದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

        ಹೀಗೆ ಹೋಗಿ ಬರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಸಾಕು. ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ? ಅಥವಾ ಹೋಗದಿದ್ದರೆ ನಾಳೆ ಅವರು ಏನಾದರೂ ಅಂದುಕೊಂಡಾರು ಎಂಬ ಆತಂಕದಿಂದಲೇ?

        ನಾನೂ ಹಲವು ಬಾರಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನನಗೆ ನಾನೇ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಆಳವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದಾಗ, ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹೋಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ನನ್ನೊಳಗೇ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವೂ ಕಾಡುತ್ತದೆ.

    ಇದು ಕೇವಲ ಇತರರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಡುವ ಟೀಕೆಯಲ್ಲ. ನಮ್ಮೊಳಗೆ ನಾವೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ.

        ಅದೇಕೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ಬದುಕು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಸಾಧನದೊಳಗೆ ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನೇ ತುರುಕಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವವರ ಜೊತೆ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

        ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ, ಸಂಬಂಧಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ಪರಿಚಯಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ, ಆತ್ಮೀಯತೆ ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿದೆ. ಭೇಟಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ, ಆದರೆ ಭಾವನೆಗಳು ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.

    

ಬಹುಶಃ ಇಂದಿನ ಬದುಕಿನ ದೊಡ್ಡ ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ನಾವು ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ; ಆದರೆ ಮನಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ!

ಕನ್ನಡ ಅಭಿಮಾನ

        

    ಇಂದು ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ. ಪ್ರತಿವರ್ಷದಂತೆ ಈ ಬಾರಿಯೂ ರಸ್ತೆಯ ಈ ತುದಿಯಿಂದ ಆ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಬಾವುಟಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿ, ದೊಡ್ಡ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಭಾಷೆಯ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರದ್ದು ನಿಜವಾದ ಅಭಿಮಾನವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರಿಗೆ ಅದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಗುರಾಣಿಯೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಕನ್ನಡ ನೆಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವಾಗ ಕನಿಷ್ಠ ಇಷ್ಟನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಲೇಬೇಕೆಂಬ ಭಾವನೆಯೂ ಇರಬಹುದು.

        ನಾವು ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋದಾಗ ನಮ್ಮ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವವರು ಸಿಗುವುದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ನಾವೇ ಅಲ್ಲಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿತು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರ್ಕಸ್ ಮಾಡಿ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೆಲ್ಲವೂ ವಾಸ್ತವವೇ. ಆದರೂ, ಕೆಲವು ಸಂಗತಿಗಳು ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

        ಇಂದು ರಸ್ತೆಯ ಈ ತುದಿಯಿಂದ ಆ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ಕಿವಿಗೆ ಬಿದ್ದದ್ದು ಬಹುತೇಕ ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳೇ. ಹಾಗಾದರೆ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನವೊಂದೇ ನಿಜವಾದ ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನವೇ? ಅಥವಾ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಕನ್ನಡದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾಧ್ಯಮವೇ? ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಕಾಡುತ್ತದೆ.

        ಇನ್ನು ಕನ್ನಡ ನಟ-ನಟಿಯರ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲು ತಡಕಾಡುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾತುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಕನ್ನಡದ ಸರಳ ಪದಗಳೂ ನೆನಪಿಗೆ ಬಾರದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ಇಂತಹವರ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದಂದು ದೊಡ್ಡ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿಸುವುದೇ ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನದ ಪರಮಾವಧಿಯೇ?

        ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದಂದು ಒಂದೇ ಒಂದು ಕನ್ನಡ ಭಾವಗೀತೆಯೂ ಕೇಳಿಸದಿರುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸವಲ್ಲವೇ? ಮಾಸ್ತಿ, ಬೇಂದ್ರೆ, ಕುವೆಂಪು, ಪು. ತಿ. ನ., ಅಡಿಗರು, ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್ ಹೀಗೆ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಗೌರವಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದ ಸಾಲುಸಾಲು ಕವಿಗಳು, ಸಾಹಿತಿಗಳು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದ ಇಂತಹ ಮಹನೀಯರ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸ್ಥಾನವಿದೆ? ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳಿಗೇ ಏಕೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ?

        ಇಂದು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಎಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದೇ ಎಂಬಂತಾಗಿದೆ. ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ 'ಕನ್ನಡ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಒಂದಷ್ಟು ಕನ್ನಡ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಭಾಷಣೆಗಿಂತ ಡೈಲಾಗ್‌ಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು!) ತುರುಕಿ, ಕನ್ನಡ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡರೆ ಸಾಕು, ಸಿನಿಮಾ ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನದ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಿನಿಮಾ ಹಿಟ್ ಆದರೆ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ನಟ-ನಟಿಯರು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದಷ್ಟು ಆದಾಯವೂ ಬರುತ್ತದೆ.

        ಇದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಸಿನಿಮಾ ಕೂಡ ಕನ್ನಡದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ಮಾಧ್ಯಮವೇ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಲು ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನೇ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟ ಕವಿ-ಸಾಹಿತಿಗಳ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯನ್ನು ನಾವು ಮರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡದೆ, ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನೇ ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಅಭಿಮಾನವೆಂದು ಕರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?

        ಕನ್ನಡದ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಮಾನ ಕೇವಲ ಬಾವುಟ ಹಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ, ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಕೂಗುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ಕನ್ನಡವನ್ನು ಮಾತನಾಡಬೇಕು, ಓದಬೇಕು, ಬರೆಯಬೇಕು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕನ್ನಡದ ಕವಿಗಳು, ಸಾಹಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಗೆ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ.

        ಆದರೆ ಪ್ರಪಂಚವೇ ಹೀಗೆ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಸೇವೆಗಿಂತ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮನ್ನಣೆ; ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ. ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಜಾಣತನ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರದ ತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ. ಬಹುಶಃ ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನವೂ ಇಂದು ಅದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ!

        ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಒಂದೇ ಕನ್ನಡ ಅಭಿಮಾನವಲ್ಲ. ಅದು ವ್ಯಾಪಾರೀ ಕ್ಷೇತ್ವವಾದರೆ ಕನ್ನಡದ ಸೌಂದರ್ಯ ಇರುವುದು ಕನ್ನಡದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ.  ಅದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. 

        “ಕನ್ನಡದ ಬಾವುಟವನ್ನು ಹಾರಿಸುವ ಕೈಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವ ಕೈಗಳೂ ನಮಗೆ ಬೇಕು. ಆಗಲೇ ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ.”

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮ

ಪ್ರತೀ ವರ್ಷದಂತೆ ಈ ವರ್ಷವೂ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಜಯಂತಿ ಬಂತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಆದಿನ ಸರಕಾರಿ ರಜೆಯೂ ಇತ್ತು. ನಮ್ಮ ಮನೆ ಹುಡುಗ ಕುತೂಹಲಕ್ಕೆ ಕೇಳಿದ, ರಾಮನವಮಿಗೆ ಇಲ್ಲದ ಸರಕಾರಿ ರಜೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಜಯಂತಿಗೆ ಇದೆಯಲ್ಲ? ಯಾಕೆ ರಾಮ ನವಮಿಗೆ ಸರಕಾರಿ ರಜೆ ಇಲ್ಲ? ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಜಯಂತಿಗೆ ರಜೆ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಆಕ್ಷೇಪದ ಕೊಂಕು ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ರಾಮನವಮಿಗೆ ಯಾಕೆ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಜಯಂತಿಗೆ ಏನೆಲ್ಲ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಏನಿರುತ್ತದೆಯೋ ತಿಳಿಯದು, ಆದರೆ ರಾಮನವಮಿಗೆ, ಹನುಮ ಜಯಂತಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಊರಿನಲ್ಲೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 

 

ಸದಾ ವೃತ್ತಿ ನಿರತರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿ ವೃತ್ತಿಯೇ  ದೈವ ಅಂತ ತಿಳಿದವರಿಗೆ ಒಂದು ದಿನದ ರಜೆ ಎಂಬುದು ಅಷ್ಟು ಮಹತ್ವವಲ್ಲ. ರಾಮನ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ರಾಮನಿಗೂ ಅದು ಪ್ರಿಯವಾಗಬಹುದು. ಒಂದು ರಜೆಯಿಂದ ಯಾವುದೂ ಮುಖ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ದುಡಿಯುವ ಶ್ರಮ ಜೀವಿಗೆ ರಜೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ...ನಮ್ಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ  ದ್ವಂದ್ವನೀತಿ ಮಾತ್ರ ಅಣಕಿಸುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಎನ್ನುವಾಗ, ಮಹರ್ಷಿಯಾಗಲು ಕಾರಣವೇ ಶ್ರೀರಾಮ ನಾಮ ಸ್ಮರಣೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೆ ಜೀವಾಳವಾದ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾತ್ರ ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.   ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೆ ರಾಮ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದವರು ನಾರದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಎಂದು ಕಥೆ ಇದೆ. ನಾರದ ಎಂದರೆ ನಾರಂ ದದಾತಿ.  ನಾರಂ ಎಂದರೆ ಮೋಕ್ಷ. ದದಾತಿ ಎಂದರೆ ಕೊಡಿಸುವವನು ಎಂದರ್ಥ. ವ್ಯಾಧ ನಾರದರ ದರ್ಶನದಿಂದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯಾದ. ಆದರೆ  ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಮಾಜದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಂತೆ, ಹೆತ್ತು ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ಆನಂತರ ಹೊರೆಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.  

ರಾಮ ನವಮಿಯ ರಜೆಯೋ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯೋ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ರಾಮನ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಆದರ ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮದ ವ್ಯಾಧ  ವಾಲ್ಮೀಕಿಯಾಗಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಮನಾಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಬದಲಾದ ವ್ಯಾಧನಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನಾಮದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರಬೇಕಾದ್ದಲ್ಲಿ ರಾಮ ಅವಗಣನೆಯಿಂದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೆ ಗೌರವ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೂ ಇದು ಪ್ರಿಯವೆನಿಸಲಾರದು. ರಾಮ ದೇವರಾಗಿರುವುದು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲ. ವ್ಯಾಧ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯಾಗಿರುವುದು ಶ್ರೀರಾಮನಿಂದ. 

ರಾಮನೆಂದರೆ ಕೋಮುವಾದವಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಎಂದರೆ ಜಾತ್ಯಾತೀತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಯಾವ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಜಕ್ಕೂ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಪೂಜನೀಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುವುದು ಆದಿಕವಿಯಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಬರೆದುದರಿಂದ. ಅದನ್ನು ಆತ ಸ್ವತಃ ಕಂಡು ಅನುಭವಿಸಿ ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮತ್ತದು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿದೆ.  ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಆದಿಕವಿ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡ. ರಾಮಾಯಣದಿಂದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೆ ಹೆಸರು ಬಂತು. ರಾಮಾಯಣಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದೆಂದರೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದಂತೆ.

ಕಾವ್ಯದಿಂದ ಕವಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾವ್ಯದಿಂದಲೇ ಕವಿ ಪರಿಚಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನದಂತಹ ಕಾವ್ಯದಿಂದ ಕುವೆಂಪುರವರಿಗೆ ಹೆಸರು ಬಂತೋ ಅಲ್ಲ ಕುವೆಂಪುರವರಿಂದ ರಾಮಾಯಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಬಂತೋ. ನಿಜಕ್ಕಾದರೆ ಕವಿ ಕಾವ್ಯ ಎರಡೂ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ ಬರೆದುದಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಬಂತೋ ಇಲ್ಲ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಬರೆದುದರಿಂದ ಸಂವಿಧಾನ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆನಿಸಿತೋ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂವಿಧಾನವೆಂಬುದು ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಬರೆದುದರಿಂದ ಸಂವಿಧಾನ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಬೇರೆ ಯಾರೋ ಬರೆದಿದ್ದರೆ ಹೇಗಿರುತ್ತಿತ್ತೊ ಊಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ.  ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಜ್ಞಾನ ಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದಿತ್ತು. ಎಲ್ಲವು ಅವರವರ ಕಾವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅರಸಿ ಬಂದವುಗಳೇ ಹೊರತು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಸಿ ಬಂದವುಗಳಲ್ಲ. 

ದ್ವಂದ್ವನೀತಿ ಅಥವಾ ದ್ವಿಮುಖ ನೀತಿ ಇಂದಿನ ತತ್ವ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳ ಮೊದಲ ಸೋಲನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಂದೇ ಮಾತರಂ ವಿವಾದ. ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕೆಲವರ ವಿಶ್ವಾಸ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅದು ತೊಂದರೆ ಕೊಡಬಹುದು. ಎಲ್ಲರ ವಿಶ್ವಾಸ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂಬುದೇನೋ ಸತ್ಯ. ಆದೇ  ರೀತಿ ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡದ ನಾಡಗೀತೆ.  ರಾಷ್ಟ್ರ ಕವಿ ಕುವೆಂಪುರವರು ರಚಿಸಿದ ಈ ನಾಡಗೀತೆ ಜಯ ಜನನಿಯ ತನುಜಾತೆ, ಭಾರತ ಮಾತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಈ ಗೀತೆ ನಾಡಗೀತೆಯಾಗಿದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ  ಇದರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಚರಿತ್ರೆಯ  ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರ ಹೆಸರೂ ಬರುತ್ತದೆ.  ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರ ಚರಿತ್ರೆ ತೆಗೆದು ನೋಡಿದರೆ, ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರು  ನಿಜಾಮರ ವಿರುದ್ದ ಹೋರಾಡಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇದೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಬಹುಶಃ ಈ ನಾಡಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಜನನಿ ಪದವೂ ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹವಾಗಬಹುದು. ಅಥವಾ ಇದು ನಾಡಗೀತೆಯಾಗಬಹುದು ಎಂದಾದರೆ, ವಂದೇ ಮಾತರಂ ರಾಷ್ಟ್ರ ಗೀತೆಯಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷೇಪ ಯಾಕೋ ತಿಳಿಯದು. ಮೂಲತಃ ಆಕ್ಷೇಪ ಯಾರಿಗೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆಕ್ಷೇಪ ಹುಟ್ಟುವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಎಂಬುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಇದುವೇ ರಾಜಕೀಯದ ದ್ವಂದ್ವ ನಿಲುವು. 

ವಿಷಯಗಳಿಂದ ತತ್ವಸಿಧ್ದಾಂತಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗುತ್ತಾನೆ ಹೊರತು, ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತತ್ವ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳು ಗೌಣವಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ರಾಮಾಯಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ರಾಮನಿಗಿಂತಲೂ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ ಎನ್ನಬೇಕು.  

ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಕಲೆಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೊರತು ಕಲಾವಿದನಿಂದ ಕಲೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಕಲೆಗಿಂತಲೂ ಕಲಾವಿದನೇ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸಿನಿಮಾಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಿನಿಮಾ ನಟ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆದುದರಿಂದಲೇ ಸಿನಿಮಾ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಾಸ್ತವ.

ಸತ್ಯವನ್ನೇ ನುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಗಾಂಧೀಜಿಗೆ ಹೆಸರು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಹೊರತು ಗಾಂಧೀಜಿಯಿಂದ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಬರಲಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಗಾಂಧೀಜಿ ಹೇಳಿದುದರಿಂದ ಸತ್ಯ ಸತ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.  ಯಾರು ಹೇಳಿದರೂ ಸತ್ಯ ಸತ್ಯವೇ ಆಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. 

 

ಧರ್ಮ ಚಿಂತನೆ

ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.  ಆದರೆ  ಧರ್ಮ ಅಂದರೆ ಇಂದು ವಿಪರೀತ ಅರ್ಥದಿಂದ  ಭಾವನೆ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಗೆ  ಕಾರಣವಾಗಿ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವೇ ಕಳೆದು ಹೋದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ  ಅರ್ಥ ಮಾತ್ರ ಕಳೆದು ಹೋದದ್ದಲ್ಲ. ಧರ್ಮ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಿಂದ ದೂರಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ ಎನ್ನಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಆಡು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಉಚಿತ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ  ಯಾವುದೋ ವಸ್ತು. ಇನ್ನು ಭಿಕ್ಷುಕನಾದವನು ಧರ್ಮ ಮಾಡಿ ಅಂತ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ದಾನವೇ ಧರ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು. ಆದರೆ ದಾನ ಎಂದರೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಕೊಡುವ ಕಾರಣ ಅದುವೇ ಧರ್ಮವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ನಾವು ಬಾಲಕರಾಗಿದ್ದಾಗ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂತ ಮಾತು ಇತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಊಟ ಉಚಿತ, ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ವಸತಿ ಉಚಿತ, ವಸ್ತ್ರ ಉಚಿತ ಇನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು  ಉಚಿತವಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅದು ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಅಂತ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯಿತ್ತು. ಆದರೆ ಧರ್ಮ ಎಂಬುದು ಅದು ಉಚಿತ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಸ್ಥೂಲಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ  ನಿಯಮ. ಯಾವುದೋ ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದರೆ ನಿಯಮದೊಳಗಿದೆ ಎಂದರ್ಥ. ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಒಡೆಯನೆಂದರೆ ಯಮ. ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸಮಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವ, ಸಮಯದ ಪರಿಪಾಲನೆಗೆ ಮೂರ್ತ ಸ್ವರೂಪನಾದ ಸೂರ್ಯನ ಮಗ. ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ನಿಯಮ ಮೀರಿ ಬದುಕಿದರೂ ಯಮ ನಿಯಮವನ್ನು ಮೀರುವುದಕ್ಕೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಮ ಎಂದರೆ ಅದು ನಿಯಮ. 

ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ನಿಯಮವನ್ನು ಆತ ಬಿಟ್ಟರೂ ನಿಯಮ ಅವನನ್ನು ಬಿಡಲಾರದು. ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು ಮರಣ ಬಾರದಿರಲಿ ಎಂಬ ಒಂದೇ ವರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಆ ನಿಮಯ ಬಂಧನದಿಂದ ಯಮ ಪಾಶದ ಪರಿಧಿಯಿಂದ ಯಾರಿಂದಲೂ ಹೊರಗುಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ. 

ಮಹಾ ಭಾರತದ ದುರ್ಯೋಧನನ ಸಹಚರರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಅದು ಕರ್ಣ. ಮಹಾ ವೀರ, ಮಹಾ ಶೂರ ಮಹಾದಾನಿ,  ಪರಶುರಾಮರ ಶಿಷ್ಯ.  ಶೈಶವದಲ್ಲೇ ಗರ್ಭದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಕರುಳ ಬಳ್ಳಿ ಬೇರ್ಪಡುವ ಮೊದಲೇ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿಯಿಂದ ದೂರಾಗಿ ಅನಾಥನಾಗಿ ಬೆಳೆದವನು.  ಸೂತನಾಗಿ ಬದುಕಿ ಸದಾ ಅವಮಾನ ದಿಂದ ಬೆಂದು ಬದುಕಿದರೂ ಛಲದಿಂದ ಮಹಾರಥಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡವನು. ಮಹಾ ಸ್ವಾಮಿ ಭಕ್ತ.  , ಹಲವು ಸಲ ಕರ್ಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ದುರಂತ ನಾಯಕನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.  ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆತನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ   ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೆ ಆತ ಎಷ್ಟು ಉತ್ತಮನಾದರೂ ಆತ ದುಷ್ಟನಾಗುತ್ತಾನೆ.  ಕರ್ಣ ಉತ್ತಮನಾಗಿರಬಹುದು ಆದರೆ ತುಂಬಿದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿಯ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಚಿತಾವಣೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗ ಆತನ ಎಲ್ಲ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯೂ ಅಧಃಪತನವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮ ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾದುದು.  ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವಂಶದ ಕುಡಿ ವೀರ ಅಭಿಮನ್ಯು ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡುವಾಗ , ಸ್ವತಃ ಸೋತು ಹೋದ ಕರ್ಣ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ತುಂಡರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಕರ್ಣ ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?  ಯಾವಾಗ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ  ನಾಶವಾಗುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ ಪತನ ನಿಶ್ಚಿತ ವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಅದೇ ರೀತಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿನ  ರಾವಣ.  ಮೂರುಲೋಕವನ್ನೇ ನಡುಗಿಸಿದ ದಶಕಂಠ. ರಾವಣೋ ಲೋಕ ರಾವಣ.  ಅಸುರನಾದರೂ ಆತ ಜನ್ಮದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.  ಕೈಲಾಸ ಗಿರಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾದ ಮಹಾ ಶಿವ ಭಕ್ತ. ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ಕಂಪಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಾ ವೀರ.  ಅಸುರ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ವರಿಷ್ಠತೆ ಗರಿಷ್ಠತೆ ಎಷ್ಟಿದ್ದರೇನು ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ನಿಷ್ಫಲ. ಯಾವಾಗ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನೋ ಅವನ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ನಾಶವಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಆತ ಅಧಃ ಪತನಕ್ಕೆ ಜಾರಿಹೋದ. ಮಾಹಾ ಪತಿವೃತೆಯಾದ ಮಂದೋದರಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಆತ ಪರಸ್ತ್ರೀ ವ್ಯಾಮೋಹಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಆತನ ಪತನ ಆರಂಭವಾಯಿತು.  ಕರ್ಣನಲ್ಲೂ ರಾವಣನಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮ ಯೋಗ್ಯತೆಗಳು ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಧರ್ಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಪರಾಧಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. 

ಯತೋ ಧರ್ಮಸ್ತತೋ ಜಯಃ

ಧರ್ಮ ಎಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಜಯವಿದೆ. ರಾಮಾಯಣವಾಗಲೀ ಮಹಾ ಭಾರತವಾಗಲೀ ಧರ್ಮವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.  ಧರ್ಮದ ಚಿಂತನೆಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಮಹತ್ವವಿದು. ಇಲ್ಲಿ ಜಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಯುದ್ದದ ಜಯವಲ್ಲ.  ಯಶಸ್ಸು ಮೋಕ್ಷ ಇವುಗಳನ್ನೂ ಜಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.  ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಎಂಬುದು ಬದುಕಿನ ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಯದಾ ಯದಾಹಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಗ್ಲಾನಿರ್ಭವತಿ ಭಾರತಃ  ಅಂತ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಆತನ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಸಾರಿದ್ದಾನೆ

ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಷ್ಟೇ ಉತ್ತಮನಾಗಿರಲಿ. ಸತ್ಯವಂತ ದಾನ ಶೂರ ಹೀಗೆ ಸದ್ಗುಣಗಳು ಏನಿದ್ದರೂ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆತನ ಸದ್ಗುಣಗಳು ಆತನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾರವು. ಯಾವುದೋ ಪಾಪ, ವಂಚನೆ ದ್ರೋಹದ ದುಷ್ಟಕೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ ನಂತರ  ಸತ್ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ತೊಳೆದು ಕಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಾಡಿದ ಪಾಪದ ಫಲ ಅನುಭವಿಸಿಯೇ ತೀರಬೇಕು.  ಯಾವುದೋ ಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.    ಹಾಗಾದರೆ ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಯಾವುದು? ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುವುದೇ ಧರ್ಮ . ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದರೆ ಭಗವಂತನನ್ನು ಅರಿಯಲು ಇರುವ ಸಾಧನ.  ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಪರಿಧಿಯೊಳಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬರುವುದರಲ್ಲೂ ಒಂದು ನಿಯಮವಿದೆ. ನಿಯಮವೇ ಧರ್ಮ.  ಮಾವಿನ ಮರದಲ್ಲಿ ಮಾವು ತೆಂಗಿನ ಮರದಲ್ಲಿ ತೆಂಗು ಬೆಳೆಯುವುದು ಪ್ರಕೃತಿ ಧರ್ಮ. ಅದರಂತೇ  ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯ. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಬಯಸಿ ವರಿಸುವುದು ಪ್ರಕೃತಿ ಧರ್ಮ. ಆದರೆ ಹಲವು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಬಯಸುವುದು ಧಾರ್ಮಿಕತೆಗೆ ವಿರುದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ. 

ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮ ಭಗವಂತನ ಅವತಾರವಾದರೂ ಆತನು ಮನುಷ್ಯ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿ ಬದುಕಲಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ  ಪಿತೃವಾಕ್ಯ  ಪರಿಪಾಲನೆಗಾಗಿ  ಪದ ತ್ಯಾಗ  ಮಾಡಿ  ಆತ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದ. ಆತನಿಗೆ  ದಶರಥನ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಒದಗಿಬಂತು.  ಆತ ಸಿಂಹಾಸನ ಏರಬಹುದಿತ್ತು. ದಶರಥ ತಂದೆಯಾದರೂ ರಾಮ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗು ಎಂದು  ಆತ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ರಾಮ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲಿ ತಂದೆ ಎಂದೂ  ಬಯಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದೇ ತಂದೆಯಾದ ದಶರಥ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟ . ಆ ಮಾತನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು  ಪಿತೃ ವಚನ ಪಾಲನೆಗೆ ರಾಮ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದ. ರಾಮನಿಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ತಪ್ಪನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಯಾವುದೋ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತು ತನಗೆ ಬಾಧಕವಲ್ಲ ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಬಹುದಿತ್ತು. ನಾಳೆಯ ದಿನ ರಾಮನಿಗೆ  ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ದಶರಥ ಮರುದಿನ ಮೌನಕ್ಕೆ ಜಾರಿದ. ತಾನು ಅರಿವಿಲ್ಲದೇ ಅಂಧನಾಗಿ ಸುತ್ತಿದ ಸುಳಿಗೆ ತಾನೇ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡ. ಋಷಿ ವರೇಣ್ಯ ವಸಿಷ್ಠರೂ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಮುಹೂರ್ತ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದರು.  ಮುಹೂರ್ತವೇನೋ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದೇ ಮುಹೂರ್ತ ನೆರವೇರಲಿಲ್ಲ.  ಅದು ನೆರವೇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಅರಿವಿತ್ತೋ ಇಲ್ಲವೋ...ಆದರೆ ಅವರ ನಿರ್ಣಯವೇ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. 

ತನ್ನದೇ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಮ ನಡೆದುಕೊಂಡ ರೀತಿ ಆ ಸ್ಥಿತ ಪ್ರಜ್ಞತೆ ಆದರ್ಶಮಯ. ಆತ ಉದ್ವೇಗ ರಹಿತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದ.  ಈ  ಸಂದಿಗ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟದ್ದೇ ನಿಯಮ ಬಾಹಿರ ಎನ್ನಬಹುದಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಹೆಂಡತಿಯ ಮೋಹದ ಬಲೆಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತು ತನಗೆ ಬಾಧಕವಲ್ಲ ಎಂದು  ವಿರೋಧಿಸಬಹುದಿತ್ತು.  ಆದರೆ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ವಿಮರ್ಷಿಸುವುದು  ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲ. ಧರ್ಮ ಅದನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.  ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಹೇಗೆ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ರಾಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ನಿಯಮ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು ಧರ್ಮ ಚಿಂತನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.   ರಾಮ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ಪಟ್ಟವನ್ನೇರಬೇಕು. ಧಶರಥನ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ವಸಿಷ್ಠರಿಂದ ಮಂತ್ರಿ ಮಹೋದಯರಿಂದ ತೊಡಗಿ ಸಮಸ್ತ ಅಯೋಧ್ಯೆಯೇ ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಕಾದು ಕುಳಿತಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಮ ಪ್ರಜಾಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಏರಬೇಕು. ಆಗ ರಾಮ ಹೇಳಿದ ಒಂದು ಮಾತು " ಧರ್ಮೋ ಹಿ ಪರಮೋ ಲೋಕೇ ಧರ್ಮೇ ಸತ್ಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ । ಧರ್ಮಸಂಶ್ರಿತಮೇತಚ್ಚ ಪಿತುರ್ವಚನಮುತ್ತಮಮ್ "  ಅಂದರೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಧರ್ಮದ ಒಳಗೆ ಸತ್ಯವು ನಿಂತಿದೆ. ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಕರ್ತವ್ಯ. ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ರಾಮನ ಪ್ರತಿ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. 

ರಾಮ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಅವತಾರಗಳು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಭಗವಂತ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಅವತಾರಗಳು.  ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆಯೊಂದೇ ಈ ಅವತಾರದ ಉದ್ದೇಶ. ತಂದೆಗೆ ಹೇಗೆ ಮಗನಾಗಿರಬೇಕು, ಹೆಂಡತಿಗೆ ಹೇಗೆ ಗಂಡನಾಗಿರಬೇಕು. ಸಹೋದರನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಹೋದರನಾಗಿರಬೇಕು,  ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ರಾಜನಾದವನು ಹೇಗಿರಬೇಕು. ಮಿತ್ರನಾಗಿ ಹೇಗಿರಬೇಕು, ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ರಾವಣನಂತಹ ವೈರಿಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಶ್ರೀ ರಾಮ ತೋರಿಸಿದ.  ರಾಜ ಧರ್ಮ ಪುತ್ರ ಧರ್ಮ ಪತಿ ಧರ್ಮ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಶತ್ರು ಧರ್ಮ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟದ್ದು ರಾಮನ ಅವತಾರ. ರಾಮಾವತಾರದಲ್ಲಿ ರಾಮ ತಾನು ಸ್ವತಃ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ.  

ತಂದೆಗೆ ಮೂನ್ನೂರಕ್ಕು ಹೆಚ್ಚು ಸತಿಯರಿದ್ದೂ ತಾನು ಮಾತ್ರ ಏಕ ಪತ್ನೀವೃತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ.  ರಾವಣ ಸಂಹಾರವಾದನಂತರ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡಿದ ಎಂಬ ಅಪವಾದವಿದೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯೆ ಸ್ವತಃ ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಳು. ಲಂಕಾದಹನವಾದಾಗ ಲಂಕೆಯೇ ದಹಿಸಿದರೂ ಅಗ್ನಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ದಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ರಾಮನ ಮೇಲಿನ ಅಪವಾದಗಳಿಗೆ ಹಲವು ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಅಟ್ಟಿದ ಎಂಬ ಅಪವಾದಕ್ಕೂ ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಸಿಕ್ಕಿದರೂ, ಇದು ನಡೆಯುವ ಉತ್ತರಕಾಂಡ ಮೂಲ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಮರ್ಥನೆಯಾದರೆ, ಸೀತೆಗೆ ಕಾಡಿನ ಜೀವನ ಎಂಬುದು ಹೊಸತಲ್ಲ. ವನವಾಸದ ಮೊದಲ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಜತೆಗೆ ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ ಸೀತೆ ಕಾಡು ಎಂಬುದು ಕಠಿಣವಾಗಿಲ್ಲ. ಸೀತೆಗೆ ಕಾಡು ಎಂಬುದು ಇಷ್ಟ. ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಅರಿವಿತ್ತು.  ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸ್ವತಃ ಭೂಮಿ ಸಂಜಾತೆಗೆ ಭೂಮಿ ಎಂದರೆ ತವರು ಮನೆ ಇದ್ದಂತೆ. ತುಂಬು ಗರ್ಭಿಣಿಗೆ ತಾಯಿ ಮನೆ ಇದ್ದಂತೆ ಕಾಡು. ರಾಮ ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಟಾಗ ಸೀತೆ ರಾಮನ ಜತೆಗೆ ಬಂದಳು, ಆದರೆ ಸೀತೆ ಕಾಡಿಗೆ ರಾಮ ಬರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಪವಾದವಿದೆ. ಆದರೆ, ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಶ್ರೀರಾಮ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಪಟ್ಟ ಏರಿ ಆಳುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಮಾತು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ. ಕೊಟ್ಟ ಮಾತನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರಾಜ ಧರ್ಮ ಪಾಲಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯ.  ಹೀಗೆ ರಾಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ತನ್ನ ಬದುಕಾಗಿಸಿದ.  ಸ್ವತಹ ದೇವರಾದರೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ಬಾರದಂತೆ ಬದುಕಿ ಆದರ್ಶವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ. ಪುರುಷೋತ್ತಮನೆನೆಸಿಕೊಂಡ. 

ವಾಲಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ  ವೀರ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾದ ರಾಮ ಮರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಬಾಣ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ವಾಲಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರೂ ಆತನ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಗೆ ಹಲವು ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ವಾಲಿ ತನ್ನ ತಮ್ಮನ ಸತಿಯನ್ನು ವಶ ಪಡಿಸಿ ಬಳಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ವಾನರ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿದ್ದರೂ ಇದು ಮೃಗಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ನಿಯಮ. ಆದರೆ ವಾಲಿ ಒಬ್ಬ ಅವಕಾಶವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ. ತನಗೆ ಬೇಕಾದಾಗ ಮನುಷ್ಯರ ನಿಯಮವನ್ನೂ ಇನ್ನು ಕೆಲವುದಕ್ಕೆ ಮೃಗದ ನಿಯಮವನ್ನೂ ಮುಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದ. ಮೃಗದಂತಿರುವ ಅವನ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಮೃಗ ಬೇಟೆಯಂತೇ ರಾಮ ನಿರ್ಣಯಿಸಿ ವಾಲಿಯ ಮೇಲೆ ಶರ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದ್ದ. 

ರಾಮಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಶ್ರೀರಾಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದುದರಿಂದ ಧರ್ಮದ ಅನುಭವ ಗಂಭೀರ ಅನಿಸಿದರೂ, ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಅದು ರಾಮಾವತಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಖರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಧರ್ಮಪಾಲನೆ ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನು ಧರ್ಮದ ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿ ತೂಗುತ್ತಿದ್ದ. ಸ್ವತಃ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಹಾದಿ ಮಾತ್ರ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ತುಂಬ ಭಿನ್ನವಾದಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಲೌಕಿಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವಾಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಕಳ್ಳನಾಗಿದ್ದ, ಬಹು ಪತ್ನಿತ್ವ ಇತ್ತು. ಹೆಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ವಿವೇಚಿಸುವಾಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಧರ್ಮವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಖರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ  ಯತೋ ಧರ್ಮಸ್ತತೋ ಜಯಃ ಯತೋ ಧರ್ಮಃ ತತೋ ಕೃಷ್ಣಃ ಅಂತ ಹೇಳಿದ. 

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಧರ್ಮದ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಭಾಗವತ ಭೀಷ್ಮರನ್ನೂ ಆತ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಸ್ವತಃ ಅಧರ್ಮಿಯಾಗಿದ್ದ ಅಂತ ವಾದಿಸುವವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಕದಿಯುತ್ತಿದ್ದ. ಎಂಬ ಅಪವಾದವಿದೆ.  ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ  ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ  ಕಳ್ಳ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಸಾಕ್ಷ್ಯವೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಬೆಣ್ಣೆ ಕದ್ದ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಿದ್ದರೆ, ನಂದಗೋಪನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಬೆಣ್ಣೆ ಕದಿಯುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಾದರೂ ಏನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರತೆ ಇದೆ ಅಂತಲೇ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೋ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬೆಣ್ಣೆ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು.  ಇನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಗೋಪಿಕೆಯರ ಸೀರೆ ಕದ್ದ ಎಂಬ ಅಪವಾದವೂ ಇದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಗೋಪಿಕೆಯರು ಜಲಕ್ರೀಡೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನದಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿದ್ದು ಅದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುಧ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಇನ್ನು ಹಲವು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಧರ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಖರವಾಗಿರುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀರಾಮನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದರೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾವತಾರಕ್ಕಾಗುವಾಗ ಅದು ಪರೋಕ್ಷ ಆಚರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯಿಂದ ದೂರ ಇದ್ದವರನ್ನು ಯಾವುದೇ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಶಿಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ.  ಮಾವನಾದ ಕಂಸನನ್ನು ಕೊಂದ ಎಂದು ಹೇಳುವಲ್ಲಿ, ತಾಯಿಯನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟ ಹೀಗೆ ಏನೇನೋ ಕಾರಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ವಸುದೇವ ದೇವಕಿಯರನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಕಂಸ ಸಾವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿದ. ಸಾವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದೆಂದರೆ ಯಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಂತೆ. ಅದರೆ ನಿಯಮವನ್ನು ಮೀರಿದಂತೆ. ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಸಾವಿನಲ್ಲಿ ನಿಯಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲೇ ಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ಕಂಸ ವಧೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ  ಧರ್ಮಪಾಲನೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಖರವಾಗುತ್ತದೆ. 

ರಾಮವಾತಾರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ. ಆನಂತರ ಹಲವಾರು ಕಷ್ಟ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಅರಮನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಕಾಡಿನ ವಾಸ ಅಲ್ಲೂ ಪತ್ನಿ ವಿಯೋಗ ಹೀಗೆ ಕೊನೆಯ ತನಕವೂ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ನಂತರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತನಾಗಿ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ. ತೀರ ಬಡತನದಲ್ಲಿದ್ದ ಗೋಪಾಲಕರ ಒಡನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ. ತನ್ನ ಲೀಲೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಹಲವಾರು ಅಧರ್ಮಿಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದ. ಎಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ನೆಲೆಯಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ. ಎರಡು ಅವತಾರವೂ ಧರ್ಮ ಅಂದರೆ ಏನು ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾಲನೆ ಹೇಗೆ. ಈಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 

ಧರ್ಮ ಎಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಜಯವಿದೆ. ಧರ್ಮದ ಚಿಂತನೆಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಮಹತ್ವವಿದು. ಇಲ್ಲಿ ಜಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಯುದ್ದದ ಜಯವಲ್ಲ.  ಯಶಸ್ಸು ಮೋಕ್ಷ ಇವುಗಳನ್ನೂ ಜಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಜಯ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷದ ಪ್ರತಿಕ. ಈ ಬದುಕಿನ ದುರಿತದ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಮೀರಿ ನಾವು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು  ಕಂಡೆವು ಎಂದಾದರೆ  ಅದು ನಿಜವಾದ ಜಯ. ಹಾಗಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಹೆಸರಿನ ಜತೆಗೆ ಜಯ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದುಃಖ, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೂ ಪರಮ ಜಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.  ಇಲ್ಲಿ  ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಎಂಬುದು ಬದುಕಿನ ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಯದಾ ಯದಾಹಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಗ್ಲಾನಿರ್ಭವತಿ ಭಾರತಃ  ಅಂತ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ ಹೇಳಿದ.  ಧರ್ಮ ಎಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಜಯವಿದೆ ಯಥೋ ಧರ್ಮಃ ತತೋ ಕೃಷ್ಣಃ . ಹೀಗೆ ಪಾಂಡವ ಪಕ್ಷಪಾತಿಯಾದ.  ಧರ್ಮದ ಚಿಂತನೆಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಮಹತ್ವವಿದು. ಇಲ್ಲಿ ಜಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಯುದ್ದದ ಜಯವಲ್ಲ.  ಯಶಸ್ಸು ಮೋಕ್ಷ ಇವುಗಳನ್ನೂ ಜಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.  ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಎಂಬುದು ಬದುಕಿನ ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಯದಾ ಯದಾಹಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಗ್ಲಾನಿರ್ಭವತಿ ಭಾರತಃ  ಅಂತ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಆತನ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. 

ಜಾತಿ ವರ್ಣದ ವೆತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯದೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಧರ್ಮದ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುವುದು ಧರ್ಮದ ಚಿಂತನೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾತಿ ಎಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬರುವುದು. ವರ್ಣವೆಂದರೆ ಆನಂತರ ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ವರ್ಣ..ಎಂಬ ಶಬ್ದಾರ್ಥವೂ ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದಾಗಿದೆ.  ಮನುಷ್ಯ ಜೀವನ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಲವು ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳು ಅತ್ಯವಶ್ಯ. ಆ ನಿಯಮವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುವುದೇ  ಇಂದು ನಾವು  ಕಾಣುವ ಧರ್ಮ.   ಹಲವು ಧರ್ಮಗಳು ತನ್ನದೇ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದುರಿಂದಲೇ ಅದು ಧರ್ಮ ಎನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನ ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ  ನಿಯಮದ ಪರಿಧಿ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೇಲು ಕೀಳು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. 

ದೇವರ ಹೆಸರಲ್ಲಿ

ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆಗಳು ಭಕ್ತಿ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಇತರರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡುವ ಹಾಗೂ ವಂಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಬಾರದು.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ನೇರವಾದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕಾರು ತುಸು ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೂರದಲ್ಲಿಯೇ ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ಚಿಕ್ಕ ಬಾಲಕರು ರಸ್ತೆಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಕಾರು ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರು ರಸ್ತೆ ಬದಿಗೆ ಸರಿಯಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಕಾರು ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುವವರೆಗೂ ಅವರು ಕದಲಲಿಲ್ಲ. ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಕಾರಿನ ವೇಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.

ಹತ್ತಿರ ಬಂದಾಗ ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ರಸೀದಿ ಪುಸ್ತಕವಿರುವುದು ಕಂಡಿತು. ಅದು ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಚಂದಾ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಬುದು ತಕ್ಷಣವೇ ಅರ್ಥವಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರಿ ಪೊಲೀಸರಂತೆ ರಸ್ತೆಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ನಿಂತು ವಾಹನಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಚಂದಾ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ನಾನು ಕಾರನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬಾಗಿಲಿನ ಗಾಜನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸದೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. ಕೆಲವರು ಅಡ್ಡವಾಗಿಯೇ ನಿಂತರು. ಅಪಘಾತದ ಅಪಾಯವಿದ್ದರೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಾರು ಚಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಹೋದೆ.

ಯಾವುದೋ ಊರಿಗೆ ಹೋಗುವ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವ ವಾಹನಗಳನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ತಡೆದು ಚಂದಾ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಬೇಕು. ಇದು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಳ್ಳಿಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕೈ ಅಡ್ಡಹಾಕಿ ಚಂದಾ ಕೇಳುವವರನ್ನು ಕಂಡೆ. ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿಂತಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ.

ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಬಂತೆಂದರೆ ಚಂದಾ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದೇ ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಒಂದು ಸಲ ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಚಂದಾ ಕೇಳಲು ಬಂದವರನ್ನು, “ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ ಬಳಸದೆ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಮಾಡುವುದಾದರೆ ಹಣ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಇಲ್ಲವೇ ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಕಬಾರದು” ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ನೋಡಿದರು. ಧ್ವನಿವರ್ಧಕವಿಲ್ಲದೆ, ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೇನೋ ಎಂಬಂತಿತ್ತು ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ. ಇಂದು ಗಣೇಶನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಜೋರಾಗಿ ಹಾಕುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದು ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಹೀಗೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಹಾಡು ಹಾಕುವುದು ಗಣೇಶ ಪೂಜೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. 

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲೋಕಮಾನ್ಯ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವನ್ನು ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. ಜನರಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯತೆ, ಬಂಧುತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಆದರೆ ಇಂದು ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಆಚರಣೆ ಆಡಂಬರ, ಪೈಪೋಟಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ದುರಂತ. ಯಾವ ದೇವರೂ ಆಡಂಬರವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವರಿಗೆ ಬೇಡವಾದದ್ದು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿದೆ. ದೇವರು ಬಯಸುವ ಭಕ್ತಿ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗಿಂತ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಬಂದಾಗ ಅದರ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕೆಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರುಚುವಂತೆ ಕೇಳಿಸುವ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುವ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಭಾವಕ್ಕಿಂತ ಶಬ್ದದ ಅಬ್ಬರವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ಹಬ್ಬದ ಸಡಗರಕ್ಕಿಂತ ಅಸಹನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣರಂತಹ ಗಾಯಕರು ಹಾಡಿರುವ ಸುಮಧುರ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮಸಂಕೀರ್ತನೆಗಳು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಿವಿಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಾಡುಗಳನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದು ಏಕೆ?

ಸಂಗೀತವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವ, ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಬೇಕು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಉದ್ರೇಕಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡುವುದು, ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಕೇಳುವುದು ಮತ್ತು ಇತರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅನುಭವಿಸುವ ಸಂಗತಿಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಆ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸಾತ್ತ್ವಿಕತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಭಾವ ಮೂಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಶಬ್ದದ ಅಬ್ಬರ ಇರುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಗಣೇಶನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಆ ಕಿವಿಗಳನ್ನೇ ಕಿವುಡಾಗಿಸುವಷ್ಟು ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಭಕ್ತಿ?

ದೇವರು ಶಾಂತಸ್ವರೂಪಿಯಾದರೆ, ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಏಕೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಗದ್ದಲದಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು? ಭಕ್ತಿಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾದ ಸಾಧನಗಳೇ ಭಕ್ತಿಭಾವವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆ ಆಚರಣೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಯಂಕಾಲ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಸರಳವಾಗಿ ಭಜನೆ ಮಾಡಬಹುದು, ದೇವರ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸರಳ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದಲೂ ಹಬ್ಬದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಆಡಂಬರ ಮತ್ತು ಶಬ್ದದ ಅಬ್ಬರವೇ ಹಬ್ಬದ ವೈಭವವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ಇಂತಹ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

  ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲೊಂದು ಘಟನೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಎದುರಿನ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹುಡುಗರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. ನಮ್ಮ ಊರಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಅನುಭವವಿದ್ದುದರಿಂದ ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ನಮ್ಮ ಮನೆಯೇ ರಸ್ತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಮನೆಯ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ಗಣೇಶನ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವುದು ಸಂತೋಷದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು. ನಮ್ಮಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆವು. ರಾತ್ರಿ ಪೂಜೆಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಲಕ್ಕಿ, ಪಂಚಕಜ್ಜಾಯವನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಿ ಕೊಟ್ಟೆವು.

ಮೊದಲೆರಡು ಮೂರು ದಿನ ಪೂಜೆ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ನಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ಆನಂತರ ಹುಡುಗರು ತಮ್ಮ ಪಾಡಿಗೆ ತಾವು ಹೋಗತೊಡಗಿದರು. ಗಣೇಶನ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಚಪ್ಪರ ಮಾತ್ರ ಅನಾಥವಾಗಿ ಉಳಿದವು. ಮೊದಲ ದಿನ ಹಾಕಿದ್ದ ಹೂವು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಒಣಗಿ ಕೊಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ರಾತ್ರಿ ತಡವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದರು. ರಸ್ತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಿದ್ದುದರಿಂದ ಮನೆಗೆ ಬರುವವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೋಗುವವರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚಪ್ಪರದ ಕಂಬಗಳು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ರಾತ್ರಿ ತಡವಾಗಿ ಬಂದು ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗರು ಮರುದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಹನ್ನೊಂದು ಗಂಟೆಯಾದರೂ ಏಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕ್ರಮೇಣ ನಮಗೆ ನಿತ್ಯದ ಕಿರಿಕಿರಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.

ಗಣೇಶನ ವಿಸರ್ಜನೆ ಯಾವಾಗ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, “ನಾಳೆ ಮಂಗಳವಾರ, ನಾಡಿದ್ದು ದಿನ ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಒಂದೊಂದು ಕಾರಣ ಹೇಳುತ್ತಾ ಒಂದು ವಾರದವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಿದರು. ಕೊನೆಗೂ ಒಂದು ದಿನ ವಿಸರ್ಜನೆ ನಡೆಯಿತು. ನಾವು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾಯಿತು. ಗಣೇಶನ ವಿಸರ್ಜನೆಯಾದರೂ ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅದರ ಕಂಬಗಳು ಮನೆಗೆ ಬರುವವರಿಗೆ, ಹೋಗುವವರಿಗೆ ತಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ರಾತ್ರಿ ಕೆಲವು ಹುಡುಗರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಲವು ಬಾರಿ ಹೇಳಿದರೂ ಯಾರೂ ಗಮನ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಬೀದಿಯ ಇತರ ಮನೆಗಳವರಿಗೆ ಈ ತೊಂದರೆ ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅದು ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.

ಇದು ದೇವರ ವಿಷಯ. ದೇವರಿಗೆ ಸಿಟ್ಟು ಬಂದರೆ ಎಂಬ ಭಯವೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಹಿಸಲಾಗದ ಹಂತ ತಲುಪಿದಾಗ ಕಾರ್ಪೊರೇಟರ್ ಅವರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದೆ. ಅವರು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹುಡುಗರಿಗೆ ಒಂದೆರಡು ಬಾರಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರೂ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವಾಹನದೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಚಪ್ಪರದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ, ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದರು. ಆಗ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೇಸರ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಚಪ್ಪರದ ಬಳಿ ಹತ್ತು ಹದಿನೈದು ಮದ್ಯದ ಬಾಟಲಿಗಳು ಬಿದ್ದಿದ್ದವು. ರಾತ್ರಿ ತಡವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಾದದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದವರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಮೀಸೆ ಮೂಡದ ಬಾಲಕರೂ ಇದ್ದರು. ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳು ಕೆಲವರಿಗೆ ಕೆಟ್ಟ ಚಟಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ತಾಣಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಹೊಣೆ ಯಾರದ್ದು?

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಆದರೂ ಬೀದಿಯ ಕೆಲವು ಮನೆಗಳವರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗೆ ದೂರು ನೀಡಿ ಚಪ್ಪರ ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆಯೇ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ದೇವರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದೆವು.

ಆ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ನಮ್ಮ ಬೀದಿಯ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಹಾಯವನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯದಿಂದಲೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು. ನಾವು ಕೊಡುವ ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತವೂ ತಪ್ಪಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವಂತಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದು ನನ್ನ ನಿಲುವಾಯಿತು.

ಸರ್ವೇಷಾಮವಿರೋಧೇನ...

  ಈಗೀಗ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವೆಂದರೆ ಸಂತೋಷಕ್ಕಿಂತ ಆತಂಕವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ಅಬ್ಬರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕೆಲವು ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಬ್ಬದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ಮರೆಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ನಮ್ಮ ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುವಾಗ “ಸರ್ವೇಷಾಮವಿರೋಧೇನ ಪೂಜಾಕರ್ಮ ಸಮಾರಭೇ” ಎಂಬ ಆಶಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಿರೋಧವಾಗದಂತೆ, ಯಾರಿಗೂ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡದೆ ಪೂಜಾಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ.

ಈ ಸಂಕಲ್ಪದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆಯೇ? ನಮ್ಮ ಪೂಜೆಯಿಂದ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಿಗೆ ನಿದ್ರೆಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಇರಲಾಗದಿದ್ದರೆ, ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರಿಗೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆ ಪೂಜೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಇತರರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುವುದರಿಂದಲೇ ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ನಮ್ಮ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತಿರುವುದು ವಿಷಾದನೀಯ. ಯಾವ ದೇವರೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಿ ತನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇತರರಿಗೆ ಪೀಡೆ ನೀಡುವ ಅಸುರರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರೇ ಇತರರಿಗೆ ಪೀಡೆ ನೀಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ.

  ಪ್ರತಿವರ್ಷದಂತೆ ಈ ಬಾರಿಯೂ ನಮ್ಮ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವನ್ನು ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಬೀದಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಮನೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ರಸ್ತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ದಿನ ದೀಪಗಳ ಮಾಲೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಬಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, “ಇದಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಎಲ್ಲಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೀರಿ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದೆ. ಆತ ನೀಡಿದ ಉತ್ತರ ಕೇಳಿ ಗಾಬರಿಯಾಯಿತು.

“ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಂಬದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ” ಎಂದನು.

ಅಂದರೆ, ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿಯೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಳ್ಳತನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೇ? ದೇವರ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿಯೇ ವಂಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆಯೇ? ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕೇ?

ಉಳಿದ ಆಡಂಬರಗಳಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವಾಗ ಬಳಸಿದ ವಿದ್ಯುತ್‌ಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಹಣ ಪಾವತಿಸುವುದು ಏಕೆ ಕಷ್ಟವಾಗಬೇಕು? ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಬಳಸಿದ ವಿದ್ಯುತ್‌ಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸಿ ಉತ್ಸವ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೇ? ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದರೆ, ಕೊನೆಗೆ ನಾವೇ ಅಪರಾಧಿಗಳಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕವೂ ಇದೆ. ಹೇಳಿಕೇಳಿ ಇದು ದೇವರ ಕೆಲಸ; ಅದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದರೆ ದೇವರು ಶಾಪ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಹಲವರಲ್ಲಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ತಪ್ಪನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರೇ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡುವ ಮನವಿಗಳಿಗೆ ಏನು ಅರ್ಥ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ? ಇಂತಹ ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕಾದ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರ ಮೇಲೆಯೇ ಅನ್ಯಾಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ?

ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಭಯಪಡಬೇಕೋ ಅದಕ್ಕೆ ನಾವು ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ತಪ್ಪು ಮಾಡುವುದು, ಇತರರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ ದೇವರಿಗೆ ಅಪಚಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಯ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ.

ದೇವರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಭಕ್ತಿಯೇ ಹೊರತು ಆಡಂಬರವಲ್ಲ

ದೇವರ ಆರಾಧನೆಯಾಗಲಿ, ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳಾಗಲಿ, ಅವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸನ್ಮಾರ್ಗದತ್ತ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುವ, ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಅವಕಾಶಗಳಾಗಬೇಕು. ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಬಯಸುವ ನಾವು ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಲ್ಲವೇ? ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದಲೇ ಇತರರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನ ದುರುಪಯೋಗವಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಾರ್ಥಕತೆಯಾದರೂ ಏನು?

ಭಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೇವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವುದಲ್ಲ. ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವುದಲ್ಲ. ಬೀದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು ದೇವರು ಬೋಧಿಸುವ ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ದಯೆ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆಗಳು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಆ ಆಚರಣೆಗಳ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ವಂಚನೆ ಮಾಡುವುದು, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿಯೇ? ದೇವರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಆಡಂಬರವೋ, ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸೋ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯೇ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು. ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆಗಳು ದೇವರ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವು ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಆಗ ದೇವರನ್ನು ವಂಚಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನೇ ನಾವು ವಂಚಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.