ಧರ್ಮ ಚಿಂತನೆ

ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.  ಆದರೆ  ಧರ್ಮ ಅಂದರೆ ಇಂದು ವಿಪರೀತ ಅರ್ಥದಿಂದ  ಭಾವನೆ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಗೆ  ಕಾರಣವಾಗಿ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವೇ ಕಳೆದು ಹೋದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ  ಅರ್ಥ ಮಾತ್ರ ಕಳೆದು ಹೋದದ್ದಲ್ಲ. ಧರ್ಮ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಿಂದ ದೂರಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ ಎನ್ನಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಆಡು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಉಚಿತ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ  ಯಾವುದೋ ವಸ್ತು. ಇನ್ನು ಭಿಕ್ಷುಕನಾದವನು ಧರ್ಮ ಮಾಡಿ ಅಂತ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ದಾನವೇ ಧರ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು. ಆದರೆ ದಾನ ಎಂದರೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಕೊಡುವ ಕಾರಣ ಅದುವೇ ಧರ್ಮವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ನಾವು ಬಾಲಕರಾಗಿದ್ದಾಗ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂತ ಮಾತು ಇತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಊಟ ಉಚಿತ, ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ವಸತಿ ಉಚಿತ, ವಸ್ತ್ರ ಉಚಿತ ಇನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು  ಉಚಿತವಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅದು ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಅಂತ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯಿತ್ತು. ಆದರೆ ಧರ್ಮ ಎಂಬುದು ಅದು ಉಚಿತ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಸ್ಥೂಲಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ  ನಿಯಮ. ಯಾವುದೋ ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದರೆ ನಿಯಮದೊಳಗಿದೆ ಎಂದರ್ಥ. ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಒಡೆಯನೆಂದರೆ ಯಮ. ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸಮಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವ, ಸಮಯದ ಪರಿಪಾಲನೆಗೆ ಮೂರ್ತ ಸ್ವರೂಪನಾದ ಸೂರ್ಯನ ಮಗ. ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ನಿಯಮ ಮೀರಿ ಬದುಕಿದರೂ ಯಮ ನಿಯಮವನ್ನು ಮೀರುವುದಕ್ಕೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಮ ಎಂದರೆ ಅದು ನಿಯಮ. 

ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ನಿಯಮವನ್ನು ಆತ ಬಿಟ್ಟರೂ ನಿಯಮ ಅವನನ್ನು ಬಿಡಲಾರದು. ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು ಮರಣ ಬಾರದಿರಲಿ ಎಂಬ ಒಂದೇ ವರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಆ ನಿಮಯ ಬಂಧನದಿಂದ ಯಮ ಪಾಶದ ಪರಿಧಿಯಿಂದ ಯಾರಿಂದಲೂ ಹೊರಗುಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ. 

ಮಹಾ ಭಾರತದ ದುರ್ಯೋಧನನ ಸಹಚರರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಅದು ಕರ್ಣ. ಮಹಾ ವೀರ, ಮಹಾ ಶೂರ ಮಹಾದಾನಿ,  ಪರಶುರಾಮರ ಶಿಷ್ಯ.  ಶೈಶವದಲ್ಲೇ ಗರ್ಭದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಕರುಳ ಬಳ್ಳಿ ಬೇರ್ಪಡುವ ಮೊದಲೇ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿಯಿಂದ ದೂರಾಗಿ ಅನಾಥನಾಗಿ ಬೆಳೆದವನು.  ಸೂತನಾಗಿ ಬದುಕಿ ಸದಾ ಅವಮಾನ ದಿಂದ ಬೆಂದು ಬದುಕಿದರೂ ಛಲದಿಂದ ಮಹಾರಥಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡವನು. ಮಹಾ ಸ್ವಾಮಿ ಭಕ್ತ.  , ಹಲವು ಸಲ ಕರ್ಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ದುರಂತ ನಾಯಕನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.  ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆತನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ   ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೆ ಆತ ಎಷ್ಟು ಉತ್ತಮನಾದರೂ ಆತ ದುಷ್ಟನಾಗುತ್ತಾನೆ.  ಕರ್ಣ ಉತ್ತಮನಾಗಿರಬಹುದು ಆದರೆ ತುಂಬಿದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿಯ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಚಿತಾವಣೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗ ಆತನ ಎಲ್ಲ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯೂ ಅಧಃಪತನವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮ ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾದುದು.  ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವಂಶದ ಕುಡಿ ವೀರ ಅಭಿಮನ್ಯು ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡುವಾಗ , ಸ್ವತಃ ಸೋತು ಹೋದ ಕರ್ಣ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ತುಂಡರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಕರ್ಣ ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?  ಯಾವಾಗ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ  ನಾಶವಾಗುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ ಪತನ ನಿಶ್ಚಿತ ವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಅದೇ ರೀತಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿನ  ರಾವಣ.  ಮೂರುಲೋಕವನ್ನೇ ನಡುಗಿಸಿದ ದಶಕಂಠ. ರಾವಣೋ ಲೋಕ ರಾವಣ.  ಅಸುರನಾದರೂ ಆತ ಜನ್ಮದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.  ಕೈಲಾಸ ಗಿರಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾದ ಮಹಾ ಶಿವ ಭಕ್ತ. ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ಕಂಪಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಾ ವೀರ.  ಅಸುರ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ವರಿಷ್ಠತೆ ಗರಿಷ್ಠತೆ ಎಷ್ಟಿದ್ದರೇನು ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ನಿಷ್ಫಲ. ಯಾವಾಗ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನೋ ಅವನ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ನಾಶವಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಆತ ಅಧಃ ಪತನಕ್ಕೆ ಜಾರಿಹೋದ. ಮಾಹಾ ಪತಿವೃತೆಯಾದ ಮಂದೋದರಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಆತ ಪರಸ್ತ್ರೀ ವ್ಯಾಮೋಹಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಆತನ ಪತನ ಆರಂಭವಾಯಿತು.  ಕರ್ಣನಲ್ಲೂ ರಾವಣನಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮ ಯೋಗ್ಯತೆಗಳು ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಧರ್ಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಪರಾಧಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. 

ಯತೋ ಧರ್ಮಸ್ತತೋ ಜಯಃ

ಧರ್ಮ ಎಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಜಯವಿದೆ. ರಾಮಾಯಣವಾಗಲೀ ಮಹಾ ಭಾರತವಾಗಲೀ ಧರ್ಮವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.  ಧರ್ಮದ ಚಿಂತನೆಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಮಹತ್ವವಿದು. ಇಲ್ಲಿ ಜಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಯುದ್ದದ ಜಯವಲ್ಲ.  ಯಶಸ್ಸು ಮೋಕ್ಷ ಇವುಗಳನ್ನೂ ಜಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.  ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಎಂಬುದು ಬದುಕಿನ ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಯದಾ ಯದಾಹಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಗ್ಲಾನಿರ್ಭವತಿ ಭಾರತಃ  ಅಂತ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಆತನ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಸಾರಿದ್ದಾನೆ

ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಷ್ಟೇ ಉತ್ತಮನಾಗಿರಲಿ. ಸತ್ಯವಂತ ದಾನ ಶೂರ ಹೀಗೆ ಸದ್ಗುಣಗಳು ಏನಿದ್ದರೂ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆತನ ಸದ್ಗುಣಗಳು ಆತನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾರವು. ಯಾವುದೋ ಪಾಪ, ವಂಚನೆ ದ್ರೋಹದ ದುಷ್ಟಕೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ ನಂತರ  ಸತ್ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ತೊಳೆದು ಕಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಾಡಿದ ಪಾಪದ ಫಲ ಅನುಭವಿಸಿಯೇ ತೀರಬೇಕು.  ಯಾವುದೋ ಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.    ಹಾಗಾದರೆ ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಯಾವುದು? ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುವುದೇ ಧರ್ಮ . ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದರೆ ಭಗವಂತನನ್ನು ಅರಿಯಲು ಇರುವ ಸಾಧನ.  ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಪರಿಧಿಯೊಳಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬರುವುದರಲ್ಲೂ ಒಂದು ನಿಯಮವಿದೆ. ನಿಯಮವೇ ಧರ್ಮ.  ಮಾವಿನ ಮರದಲ್ಲಿ ಮಾವು ತೆಂಗಿನ ಮರದಲ್ಲಿ ತೆಂಗು ಬೆಳೆಯುವುದು ಪ್ರಕೃತಿ ಧರ್ಮ. ಅದರಂತೇ  ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯ. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಬಯಸಿ ವರಿಸುವುದು ಪ್ರಕೃತಿ ಧರ್ಮ. ಆದರೆ ಹಲವು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಬಯಸುವುದು ಧಾರ್ಮಿಕತೆಗೆ ವಿರುದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ. 

ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮ ಭಗವಂತನ ಅವತಾರವಾದರೂ ಆತನು ಮನುಷ್ಯ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿ ಬದುಕಲಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ  ಪಿತೃವಾಕ್ಯ  ಪರಿಪಾಲನೆಗಾಗಿ  ಪದ ತ್ಯಾಗ  ಮಾಡಿ  ಆತ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದ. ಆತನಿಗೆ  ದಶರಥನ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಒದಗಿಬಂತು.  ಆತ ಸಿಂಹಾಸನ ಏರಬಹುದಿತ್ತು. ದಶರಥ ತಂದೆಯಾದರೂ ರಾಮ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗು ಎಂದು  ಆತ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ರಾಮ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲಿ ತಂದೆ ಎಂದೂ  ಬಯಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದೇ ತಂದೆಯಾದ ದಶರಥ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟ . ಆ ಮಾತನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು  ಪಿತೃ ವಚನ ಪಾಲನೆಗೆ ರಾಮ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದ. ರಾಮನಿಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ತಪ್ಪನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಯಾವುದೋ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತು ತನಗೆ ಬಾಧಕವಲ್ಲ ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಬಹುದಿತ್ತು. ನಾಳೆಯ ದಿನ ರಾಮನಿಗೆ  ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ದಶರಥ ಮರುದಿನ ಮೌನಕ್ಕೆ ಜಾರಿದ. ತಾನು ಅರಿವಿಲ್ಲದೇ ಅಂಧನಾಗಿ ಸುತ್ತಿದ ಸುಳಿಗೆ ತಾನೇ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡ. ಋಷಿ ವರೇಣ್ಯ ವಸಿಷ್ಠರೂ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಮುಹೂರ್ತ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದರು.  ಮುಹೂರ್ತವೇನೋ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದೇ ಮುಹೂರ್ತ ನೆರವೇರಲಿಲ್ಲ.  ಅದು ನೆರವೇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಅರಿವಿತ್ತೋ ಇಲ್ಲವೋ...ಆದರೆ ಅವರ ನಿರ್ಣಯವೇ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. 

ತನ್ನದೇ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಮ ನಡೆದುಕೊಂಡ ರೀತಿ ಆ ಸ್ಥಿತ ಪ್ರಜ್ಞತೆ ಆದರ್ಶಮಯ. ಆತ ಉದ್ವೇಗ ರಹಿತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದ.  ಈ  ಸಂದಿಗ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟದ್ದೇ ನಿಯಮ ಬಾಹಿರ ಎನ್ನಬಹುದಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಹೆಂಡತಿಯ ಮೋಹದ ಬಲೆಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತು ತನಗೆ ಬಾಧಕವಲ್ಲ ಎಂದು  ವಿರೋಧಿಸಬಹುದಿತ್ತು.  ಆದರೆ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ವಿಮರ್ಷಿಸುವುದು  ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲ. ಧರ್ಮ ಅದನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.  ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಹೇಗೆ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ರಾಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ನಿಯಮ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು ಧರ್ಮ ಚಿಂತನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.   ರಾಮ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ಪಟ್ಟವನ್ನೇರಬೇಕು. ಧಶರಥನ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ವಸಿಷ್ಠರಿಂದ ಮಂತ್ರಿ ಮಹೋದಯರಿಂದ ತೊಡಗಿ ಸಮಸ್ತ ಅಯೋಧ್ಯೆಯೇ ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಕಾದು ಕುಳಿತಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಮ ಪ್ರಜಾಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಏರಬೇಕು. ಆಗ ರಾಮ ಹೇಳಿದ ಒಂದು ಮಾತು " ಧರ್ಮೋ ಹಿ ಪರಮೋ ಲೋಕೇ ಧರ್ಮೇ ಸತ್ಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ । ಧರ್ಮಸಂಶ್ರಿತಮೇತಚ್ಚ ಪಿತುರ್ವಚನಮುತ್ತಮಮ್ "  ಅಂದರೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಧರ್ಮದ ಒಳಗೆ ಸತ್ಯವು ನಿಂತಿದೆ. ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಕರ್ತವ್ಯ. ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ರಾಮನ ಪ್ರತಿ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. 

ರಾಮ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಅವತಾರಗಳು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಭಗವಂತ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಅವತಾರಗಳು.  ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆಯೊಂದೇ ಈ ಅವತಾರದ ಉದ್ದೇಶ. ತಂದೆಗೆ ಹೇಗೆ ಮಗನಾಗಿರಬೇಕು, ಹೆಂಡತಿಗೆ ಹೇಗೆ ಗಂಡನಾಗಿರಬೇಕು. ಸಹೋದರನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಹೋದರನಾಗಿರಬೇಕು,  ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ರಾಜನಾದವನು ಹೇಗಿರಬೇಕು. ಮಿತ್ರನಾಗಿ ಹೇಗಿರಬೇಕು, ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ರಾವಣನಂತಹ ವೈರಿಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಶ್ರೀ ರಾಮ ತೋರಿಸಿದ.  ರಾಜ ಧರ್ಮ ಪುತ್ರ ಧರ್ಮ ಪತಿ ಧರ್ಮ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಶತ್ರು ಧರ್ಮ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟದ್ದು ರಾಮನ ಅವತಾರ. ರಾಮಾವತಾರದಲ್ಲಿ ರಾಮ ತಾನು ಸ್ವತಃ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ.  

ತಂದೆಗೆ ಮೂನ್ನೂರಕ್ಕು ಹೆಚ್ಚು ಸತಿಯರಿದ್ದೂ ತಾನು ಮಾತ್ರ ಏಕ ಪತ್ನೀವೃತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ.  ರಾವಣ ಸಂಹಾರವಾದನಂತರ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡಿದ ಎಂಬ ಅಪವಾದವಿದೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯೆ ಸ್ವತಃ ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಳು. ಲಂಕಾದಹನವಾದಾಗ ಲಂಕೆಯೇ ದಹಿಸಿದರೂ ಅಗ್ನಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ದಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ರಾಮನ ಮೇಲಿನ ಅಪವಾದಗಳಿಗೆ ಹಲವು ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಅಟ್ಟಿದ ಎಂಬ ಅಪವಾದಕ್ಕೂ ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಸಿಕ್ಕಿದರೂ, ಇದು ನಡೆಯುವ ಉತ್ತರಕಾಂಡ ಮೂಲ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಮರ್ಥನೆಯಾದರೆ, ಸೀತೆಗೆ ಕಾಡಿನ ಜೀವನ ಎಂಬುದು ಹೊಸತಲ್ಲ. ವನವಾಸದ ಮೊದಲ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಜತೆಗೆ ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ ಸೀತೆ ಕಾಡು ಎಂಬುದು ಕಠಿಣವಾಗಿಲ್ಲ. ಸೀತೆಗೆ ಕಾಡು ಎಂಬುದು ಇಷ್ಟ. ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಅರಿವಿತ್ತು.  ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸ್ವತಃ ಭೂಮಿ ಸಂಜಾತೆಗೆ ಭೂಮಿ ಎಂದರೆ ತವರು ಮನೆ ಇದ್ದಂತೆ. ತುಂಬು ಗರ್ಭಿಣಿಗೆ ತಾಯಿ ಮನೆ ಇದ್ದಂತೆ ಕಾಡು. ರಾಮ ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಟಾಗ ಸೀತೆ ರಾಮನ ಜತೆಗೆ ಬಂದಳು, ಆದರೆ ಸೀತೆ ಕಾಡಿಗೆ ರಾಮ ಬರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಪವಾದವಿದೆ. ಆದರೆ, ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಶ್ರೀರಾಮ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಪಟ್ಟ ಏರಿ ಆಳುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಮಾತು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ. ಕೊಟ್ಟ ಮಾತನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರಾಜ ಧರ್ಮ ಪಾಲಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯ.  ಹೀಗೆ ರಾಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ತನ್ನ ಬದುಕಾಗಿಸಿದ.  ಸ್ವತಹ ದೇವರಾದರೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ಬಾರದಂತೆ ಬದುಕಿ ಆದರ್ಶವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ. ಪುರುಷೋತ್ತಮನೆನೆಸಿಕೊಂಡ. 

ವಾಲಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ  ವೀರ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾದ ರಾಮ ಮರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಬಾಣ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ವಾಲಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರೂ ಆತನ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಗೆ ಹಲವು ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ವಾಲಿ ತನ್ನ ತಮ್ಮನ ಸತಿಯನ್ನು ವಶ ಪಡಿಸಿ ಬಳಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ವಾನರ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿದ್ದರೂ ಇದು ಮೃಗಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ನಿಯಮ. ಆದರೆ ವಾಲಿ ಒಬ್ಬ ಅವಕಾಶವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ. ತನಗೆ ಬೇಕಾದಾಗ ಮನುಷ್ಯರ ನಿಯಮವನ್ನೂ ಇನ್ನು ಕೆಲವುದಕ್ಕೆ ಮೃಗದ ನಿಯಮವನ್ನೂ ಮುಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದ. ಮೃಗದಂತಿರುವ ಅವನ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಮೃಗ ಬೇಟೆಯಂತೇ ರಾಮ ನಿರ್ಣಯಿಸಿ ವಾಲಿಯ ಮೇಲೆ ಶರ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದ್ದ. 

ರಾಮಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಶ್ರೀರಾಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದುದರಿಂದ ಧರ್ಮದ ಅನುಭವ ಗಂಭೀರ ಅನಿಸಿದರೂ, ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಅದು ರಾಮಾವತಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಖರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಧರ್ಮಪಾಲನೆ ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನು ಧರ್ಮದ ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿ ತೂಗುತ್ತಿದ್ದ. ಸ್ವತಃ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಹಾದಿ ಮಾತ್ರ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ತುಂಬ ಭಿನ್ನವಾದಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಲೌಕಿಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವಾಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಕಳ್ಳನಾಗಿದ್ದ, ಬಹು ಪತ್ನಿತ್ವ ಇತ್ತು. ಹೆಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ವಿವೇಚಿಸುವಾಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಧರ್ಮವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಖರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ  ಯತೋ ಧರ್ಮಸ್ತತೋ ಜಯಃ ಯತೋ ಧರ್ಮಃ ತತೋ ಕೃಷ್ಣಃ ಅಂತ ಹೇಳಿದ. 

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಧರ್ಮದ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಭಾಗವತ ಭೀಷ್ಮರನ್ನೂ ಆತ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಸ್ವತಃ ಅಧರ್ಮಿಯಾಗಿದ್ದ ಅಂತ ವಾದಿಸುವವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಕದಿಯುತ್ತಿದ್ದ. ಎಂಬ ಅಪವಾದವಿದೆ.  ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ  ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ  ಕಳ್ಳ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಸಾಕ್ಷ್ಯವೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಬೆಣ್ಣೆ ಕದ್ದ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಿದ್ದರೆ, ನಂದಗೋಪನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಬೆಣ್ಣೆ ಕದಿಯುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಾದರೂ ಏನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರತೆ ಇದೆ ಅಂತಲೇ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೋ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬೆಣ್ಣೆ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು.  ಇನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಗೋಪಿಕೆಯರ ಸೀರೆ ಕದ್ದ ಎಂಬ ಅಪವಾದವೂ ಇದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಗೋಪಿಕೆಯರು ಜಲಕ್ರೀಡೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನದಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿದ್ದು ಅದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುಧ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಇನ್ನು ಹಲವು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಧರ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಖರವಾಗಿರುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀರಾಮನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದರೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾವತಾರಕ್ಕಾಗುವಾಗ ಅದು ಪರೋಕ್ಷ ಆಚರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯಿಂದ ದೂರ ಇದ್ದವರನ್ನು ಯಾವುದೇ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಶಿಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ.  ಮಾವನಾದ ಕಂಸನನ್ನು ಕೊಂದ ಎಂದು ಹೇಳುವಲ್ಲಿ, ತಾಯಿಯನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟ ಹೀಗೆ ಏನೇನೋ ಕಾರಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ವಸುದೇವ ದೇವಕಿಯರನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಕಂಸ ಸಾವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿದ. ಸಾವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದೆಂದರೆ ಯಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಂತೆ. ಅದರೆ ನಿಯಮವನ್ನು ಮೀರಿದಂತೆ. ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಸಾವಿನಲ್ಲಿ ನಿಯಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲೇ ಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ಕಂಸ ವಧೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ  ಧರ್ಮಪಾಲನೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಖರವಾಗುತ್ತದೆ. 

ರಾಮವಾತಾರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ. ಆನಂತರ ಹಲವಾರು ಕಷ್ಟ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಅರಮನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಕಾಡಿನ ವಾಸ ಅಲ್ಲೂ ಪತ್ನಿ ವಿಯೋಗ ಹೀಗೆ ಕೊನೆಯ ತನಕವೂ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ನಂತರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತನಾಗಿ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ. ತೀರ ಬಡತನದಲ್ಲಿದ್ದ ಗೋಪಾಲಕರ ಒಡನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ. ತನ್ನ ಲೀಲೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಹಲವಾರು ಅಧರ್ಮಿಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದ. ಎಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ನೆಲೆಯಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ. ಎರಡು ಅವತಾರವೂ ಧರ್ಮ ಅಂದರೆ ಏನು ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾಲನೆ ಹೇಗೆ. ಈಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 

ಧರ್ಮ ಎಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಜಯವಿದೆ. ಧರ್ಮದ ಚಿಂತನೆಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಮಹತ್ವವಿದು. ಇಲ್ಲಿ ಜಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಯುದ್ದದ ಜಯವಲ್ಲ.  ಯಶಸ್ಸು ಮೋಕ್ಷ ಇವುಗಳನ್ನೂ ಜಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಜಯ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷದ ಪ್ರತಿಕ. ಈ ಬದುಕಿನ ದುರಿತದ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಮೀರಿ ನಾವು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು  ಕಂಡೆವು ಎಂದಾದರೆ  ಅದು ನಿಜವಾದ ಜಯ. ಹಾಗಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಹೆಸರಿನ ಜತೆಗೆ ಜಯ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದುಃಖ, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೂ ಪರಮ ಜಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.  ಇಲ್ಲಿ  ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಎಂಬುದು ಬದುಕಿನ ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಯದಾ ಯದಾಹಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಗ್ಲಾನಿರ್ಭವತಿ ಭಾರತಃ  ಅಂತ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ ಹೇಳಿದ.  ಧರ್ಮ ಎಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಜಯವಿದೆ ಯಥೋ ಧರ್ಮಃ ತತೋ ಕೃಷ್ಣಃ . ಹೀಗೆ ಪಾಂಡವ ಪಕ್ಷಪಾತಿಯಾದ.  ಧರ್ಮದ ಚಿಂತನೆಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಮಹತ್ವವಿದು. ಇಲ್ಲಿ ಜಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಯುದ್ದದ ಜಯವಲ್ಲ.  ಯಶಸ್ಸು ಮೋಕ್ಷ ಇವುಗಳನ್ನೂ ಜಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.  ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಎಂಬುದು ಬದುಕಿನ ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಯದಾ ಯದಾಹಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಗ್ಲಾನಿರ್ಭವತಿ ಭಾರತಃ  ಅಂತ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಆತನ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. 

ಜಾತಿ ವರ್ಣದ ವೆತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯದೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಧರ್ಮದ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುವುದು ಧರ್ಮದ ಚಿಂತನೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾತಿ ಎಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬರುವುದು. ವರ್ಣವೆಂದರೆ ಆನಂತರ ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ವರ್ಣ..ಎಂಬ ಶಬ್ದಾರ್ಥವೂ ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದಾಗಿದೆ.  ಮನುಷ್ಯ ಜೀವನ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಲವು ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳು ಅತ್ಯವಶ್ಯ. ಆ ನಿಯಮವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುವುದೇ  ಇಂದು ನಾವು  ಕಾಣುವ ಧರ್ಮ.   ಹಲವು ಧರ್ಮಗಳು ತನ್ನದೇ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದುರಿಂದಲೇ ಅದು ಧರ್ಮ ಎನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನ ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ  ನಿಯಮದ ಪರಿಧಿ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೇಲು ಕೀಳು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. 

ದೇವರ ಹೆಸರಲ್ಲಿ

ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆಗಳು ಭಕ್ತಿ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಇತರರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡುವ ಹಾಗೂ ವಂಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಬಾರದು.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ನೇರವಾದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕಾರು ತುಸು ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೂರದಲ್ಲಿಯೇ ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ಚಿಕ್ಕ ಬಾಲಕರು ರಸ್ತೆಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಕಾರು ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರು ರಸ್ತೆ ಬದಿಗೆ ಸರಿಯಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಕಾರು ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುವವರೆಗೂ ಅವರು ಕದಲಲಿಲ್ಲ. ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಕಾರಿನ ವೇಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.

ಹತ್ತಿರ ಬಂದಾಗ ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ರಸೀದಿ ಪುಸ್ತಕವಿರುವುದು ಕಂಡಿತು. ಅದು ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಚಂದಾ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಬುದು ತಕ್ಷಣವೇ ಅರ್ಥವಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರಿ ಪೊಲೀಸರಂತೆ ರಸ್ತೆಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ನಿಂತು ವಾಹನಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಚಂದಾ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ನಾನು ಕಾರನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬಾಗಿಲಿನ ಗಾಜನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸದೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. ಕೆಲವರು ಅಡ್ಡವಾಗಿಯೇ ನಿಂತರು. ಅಪಘಾತದ ಅಪಾಯವಿದ್ದರೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಾರು ಚಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಹೋದೆ.

ಯಾವುದೋ ಊರಿಗೆ ಹೋಗುವ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವ ವಾಹನಗಳನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ತಡೆದು ಚಂದಾ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಬೇಕು. ಇದು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಳ್ಳಿಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕೈ ಅಡ್ಡಹಾಕಿ ಚಂದಾ ಕೇಳುವವರನ್ನು ಕಂಡೆ. ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿಂತಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ.

ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಬಂತೆಂದರೆ ಚಂದಾ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದೇ ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಒಂದು ಸಲ ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಚಂದಾ ಕೇಳಲು ಬಂದವರನ್ನು, “ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ ಬಳಸದೆ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಮಾಡುವುದಾದರೆ ಹಣ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಇಲ್ಲವೇ ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಕಬಾರದು” ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ನೋಡಿದರು. ಧ್ವನಿವರ್ಧಕವಿಲ್ಲದೆ, ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೇನೋ ಎಂಬಂತಿತ್ತು ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ. ಇಂದು ಗಣೇಶನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಜೋರಾಗಿ ಹಾಕುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದು ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಹೀಗೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಹಾಡು ಹಾಕುವುದು ಗಣೇಶ ಪೂಜೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. 

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲೋಕಮಾನ್ಯ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವನ್ನು ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. ಜನರಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯತೆ, ಬಂಧುತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಆದರೆ ಇಂದು ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಆಚರಣೆ ಆಡಂಬರ, ಪೈಪೋಟಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ದುರಂತ. ಯಾವ ದೇವರೂ ಆಡಂಬರವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವರಿಗೆ ಬೇಡವಾದದ್ದು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿದೆ. ದೇವರು ಬಯಸುವ ಭಕ್ತಿ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗಿಂತ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಬಂದಾಗ ಅದರ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕೆಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರುಚುವಂತೆ ಕೇಳಿಸುವ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುವ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಭಾವಕ್ಕಿಂತ ಶಬ್ದದ ಅಬ್ಬರವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ಹಬ್ಬದ ಸಡಗರಕ್ಕಿಂತ ಅಸಹನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣರಂತಹ ಗಾಯಕರು ಹಾಡಿರುವ ಸುಮಧುರ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮಸಂಕೀರ್ತನೆಗಳು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಿವಿಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಾಡುಗಳನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದು ಏಕೆ?

ಸಂಗೀತವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವ, ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಬೇಕು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಉದ್ರೇಕಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡುವುದು, ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಕೇಳುವುದು ಮತ್ತು ಇತರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅನುಭವಿಸುವ ಸಂಗತಿಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಆ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸಾತ್ತ್ವಿಕತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಭಾವ ಮೂಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಶಬ್ದದ ಅಬ್ಬರ ಇರುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಗಣೇಶನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಆ ಕಿವಿಗಳನ್ನೇ ಕಿವುಡಾಗಿಸುವಷ್ಟು ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಭಕ್ತಿ?

ದೇವರು ಶಾಂತಸ್ವರೂಪಿಯಾದರೆ, ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಏಕೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಗದ್ದಲದಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು? ಭಕ್ತಿಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾದ ಸಾಧನಗಳೇ ಭಕ್ತಿಭಾವವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆ ಆಚರಣೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಯಂಕಾಲ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಸರಳವಾಗಿ ಭಜನೆ ಮಾಡಬಹುದು, ದೇವರ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸರಳ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದಲೂ ಹಬ್ಬದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಆಡಂಬರ ಮತ್ತು ಶಬ್ದದ ಅಬ್ಬರವೇ ಹಬ್ಬದ ವೈಭವವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ಇಂತಹ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

  ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲೊಂದು ಘಟನೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಎದುರಿನ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹುಡುಗರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. ನಮ್ಮ ಊರಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಅನುಭವವಿದ್ದುದರಿಂದ ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ನಮ್ಮ ಮನೆಯೇ ರಸ್ತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಮನೆಯ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ಗಣೇಶನ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವುದು ಸಂತೋಷದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು. ನಮ್ಮಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆವು. ರಾತ್ರಿ ಪೂಜೆಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಲಕ್ಕಿ, ಪಂಚಕಜ್ಜಾಯವನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಿ ಕೊಟ್ಟೆವು.

ಮೊದಲೆರಡು ಮೂರು ದಿನ ಪೂಜೆ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ನಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ಆನಂತರ ಹುಡುಗರು ತಮ್ಮ ಪಾಡಿಗೆ ತಾವು ಹೋಗತೊಡಗಿದರು. ಗಣೇಶನ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಚಪ್ಪರ ಮಾತ್ರ ಅನಾಥವಾಗಿ ಉಳಿದವು. ಮೊದಲ ದಿನ ಹಾಕಿದ್ದ ಹೂವು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಒಣಗಿ ಕೊಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ರಾತ್ರಿ ತಡವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದರು. ರಸ್ತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಿದ್ದುದರಿಂದ ಮನೆಗೆ ಬರುವವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೋಗುವವರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚಪ್ಪರದ ಕಂಬಗಳು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ರಾತ್ರಿ ತಡವಾಗಿ ಬಂದು ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗರು ಮರುದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಹನ್ನೊಂದು ಗಂಟೆಯಾದರೂ ಏಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕ್ರಮೇಣ ನಮಗೆ ನಿತ್ಯದ ಕಿರಿಕಿರಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.

ಗಣೇಶನ ವಿಸರ್ಜನೆ ಯಾವಾಗ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, “ನಾಳೆ ಮಂಗಳವಾರ, ನಾಡಿದ್ದು ದಿನ ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಒಂದೊಂದು ಕಾರಣ ಹೇಳುತ್ತಾ ಒಂದು ವಾರದವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಿದರು. ಕೊನೆಗೂ ಒಂದು ದಿನ ವಿಸರ್ಜನೆ ನಡೆಯಿತು. ನಾವು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾಯಿತು. ಗಣೇಶನ ವಿಸರ್ಜನೆಯಾದರೂ ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅದರ ಕಂಬಗಳು ಮನೆಗೆ ಬರುವವರಿಗೆ, ಹೋಗುವವರಿಗೆ ತಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ರಾತ್ರಿ ಕೆಲವು ಹುಡುಗರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಲವು ಬಾರಿ ಹೇಳಿದರೂ ಯಾರೂ ಗಮನ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಬೀದಿಯ ಇತರ ಮನೆಗಳವರಿಗೆ ಈ ತೊಂದರೆ ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅದು ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.

ಇದು ದೇವರ ವಿಷಯ. ದೇವರಿಗೆ ಸಿಟ್ಟು ಬಂದರೆ ಎಂಬ ಭಯವೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಹಿಸಲಾಗದ ಹಂತ ತಲುಪಿದಾಗ ಕಾರ್ಪೊರೇಟರ್ ಅವರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದೆ. ಅವರು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹುಡುಗರಿಗೆ ಒಂದೆರಡು ಬಾರಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರೂ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವಾಹನದೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಚಪ್ಪರದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ, ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದರು. ಆಗ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೇಸರ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಚಪ್ಪರದ ಬಳಿ ಹತ್ತು ಹದಿನೈದು ಮದ್ಯದ ಬಾಟಲಿಗಳು ಬಿದ್ದಿದ್ದವು. ರಾತ್ರಿ ತಡವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಾದದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದವರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಮೀಸೆ ಮೂಡದ ಬಾಲಕರೂ ಇದ್ದರು. ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳು ಕೆಲವರಿಗೆ ಕೆಟ್ಟ ಚಟಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ತಾಣಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಹೊಣೆ ಯಾರದ್ದು?

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಆದರೂ ಬೀದಿಯ ಕೆಲವು ಮನೆಗಳವರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗೆ ದೂರು ನೀಡಿ ಚಪ್ಪರ ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆಯೇ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ದೇವರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದೆವು.

ಆ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ನಮ್ಮ ಬೀದಿಯ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಹಾಯವನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯದಿಂದಲೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು. ನಾವು ಕೊಡುವ ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತವೂ ತಪ್ಪಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವಂತಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದು ನನ್ನ ನಿಲುವಾಯಿತು.

ಸರ್ವೇಷಾಮವಿರೋಧೇನ...

  ಈಗೀಗ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವೆಂದರೆ ಸಂತೋಷಕ್ಕಿಂತ ಆತಂಕವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ಅಬ್ಬರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕೆಲವು ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಬ್ಬದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ಮರೆಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ನಮ್ಮ ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುವಾಗ “ಸರ್ವೇಷಾಮವಿರೋಧೇನ ಪೂಜಾಕರ್ಮ ಸಮಾರಭೇ” ಎಂಬ ಆಶಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಿರೋಧವಾಗದಂತೆ, ಯಾರಿಗೂ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡದೆ ಪೂಜಾಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ.

ಈ ಸಂಕಲ್ಪದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆಯೇ? ನಮ್ಮ ಪೂಜೆಯಿಂದ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಿಗೆ ನಿದ್ರೆಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಇರಲಾಗದಿದ್ದರೆ, ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರಿಗೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆ ಪೂಜೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಇತರರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುವುದರಿಂದಲೇ ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ನಮ್ಮ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತಿರುವುದು ವಿಷಾದನೀಯ. ಯಾವ ದೇವರೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಿ ತನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇತರರಿಗೆ ಪೀಡೆ ನೀಡುವ ಅಸುರರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರೇ ಇತರರಿಗೆ ಪೀಡೆ ನೀಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ.

  ಪ್ರತಿವರ್ಷದಂತೆ ಈ ಬಾರಿಯೂ ನಮ್ಮ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವನ್ನು ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಬೀದಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಮನೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ರಸ್ತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ದಿನ ದೀಪಗಳ ಮಾಲೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಬಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, “ಇದಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಎಲ್ಲಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೀರಿ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದೆ. ಆತ ನೀಡಿದ ಉತ್ತರ ಕೇಳಿ ಗಾಬರಿಯಾಯಿತು.

“ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಂಬದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ” ಎಂದನು.

ಅಂದರೆ, ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿಯೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಳ್ಳತನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೇ? ದೇವರ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿಯೇ ವಂಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆಯೇ? ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕೇ?

ಉಳಿದ ಆಡಂಬರಗಳಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವಾಗ ಬಳಸಿದ ವಿದ್ಯುತ್‌ಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಹಣ ಪಾವತಿಸುವುದು ಏಕೆ ಕಷ್ಟವಾಗಬೇಕು? ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಬಳಸಿದ ವಿದ್ಯುತ್‌ಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸಿ ಉತ್ಸವ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೇ? ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದರೆ, ಕೊನೆಗೆ ನಾವೇ ಅಪರಾಧಿಗಳಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕವೂ ಇದೆ. ಹೇಳಿಕೇಳಿ ಇದು ದೇವರ ಕೆಲಸ; ಅದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದರೆ ದೇವರು ಶಾಪ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಹಲವರಲ್ಲಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ತಪ್ಪನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರೇ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡುವ ಮನವಿಗಳಿಗೆ ಏನು ಅರ್ಥ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ? ಇಂತಹ ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕಾದ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರ ಮೇಲೆಯೇ ಅನ್ಯಾಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ?

ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಭಯಪಡಬೇಕೋ ಅದಕ್ಕೆ ನಾವು ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ತಪ್ಪು ಮಾಡುವುದು, ಇತರರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ ದೇವರಿಗೆ ಅಪಚಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಯ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ.

ದೇವರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಭಕ್ತಿಯೇ ಹೊರತು ಆಡಂಬರವಲ್ಲ

ದೇವರ ಆರಾಧನೆಯಾಗಲಿ, ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳಾಗಲಿ, ಅವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸನ್ಮಾರ್ಗದತ್ತ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುವ, ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಅವಕಾಶಗಳಾಗಬೇಕು. ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಬಯಸುವ ನಾವು ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಲ್ಲವೇ? ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದಲೇ ಇತರರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನ ದುರುಪಯೋಗವಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಾರ್ಥಕತೆಯಾದರೂ ಏನು?

ಭಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೇವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವುದಲ್ಲ. ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವುದಲ್ಲ. ಬೀದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು ದೇವರು ಬೋಧಿಸುವ ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ದಯೆ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆಗಳು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಆ ಆಚರಣೆಗಳ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ವಂಚನೆ ಮಾಡುವುದು, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿಯೇ? ದೇವರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಆಡಂಬರವೋ, ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸೋ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯೇ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು. ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆಗಳು ದೇವರ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವು ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಆಗ ದೇವರನ್ನು ವಂಚಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನೇ ನಾವು ವಂಚಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಸತ್ಯ ದರ್ಶನ

ಸ್ವರ್ಗ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ದೇವತೆಗಳೂ ಋಷಿ ವರೇಣ್ಯರು ನೆರೆದಿದ್ದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ  ದೇವೇಂದ್ರ  ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಂದನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ  ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ  ಸತ್ಯವಂತರು ಯಾರು?  ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಹಳ ಕಠಿಣವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿತ್ತು.  ಆಗ ಕುಳಿತಿದ್ದ ವಸಿಷ್ಠ ಮಹಾಮುನಿಗಳು ಎದ್ದು ನಿಂತು,   ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಆಳುವ  ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಮಹಾರಾಜನು ಪರಮ ಸತ್ಯವಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆಗ ವಸಿಷ್ಟರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶ್ವಾ ಮಿತ್ರ ಎದ್ದುನಿಂತು ವಸಿಷ್ಠರ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಆಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆನಂತರ ಪಂಥಾಹ್ವಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಸತ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗುತ್ತದೆ. 

  ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಚೋದ್ಯವಿದೆ. ದೇವೇಂದ್ರನು ಎದ್ದುನಿಂತಾಗ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಹೆಸರು ಹೇಳಿದ ವಸಿಷ್ಠರಿಗೂ ಸ್ವತಃ  ತಮ್ಮ ಸತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅನುಮಾನವಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳದೇ ಕೇವಲ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಹೇಳಿದರು. ಇದು ಕೇವಲ ಕುಚೋದ್ಯವಷ್ಟೇ,  ವಸಿಷ್ಠರು ಸತ್ಯವನ್ನೇ  ಹೇಳುತ್ತಾರೋ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ತೀರಾ ಅಪ್ರಸ್ತುತ.  ಸ್ವತಃ ದೇವೇಂದ್ರನಿಗೂ ತನ್ನ ಸತ್ಯಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿರಲೂ ಬಹುದು ಎಂಬುದು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ. ಆದರೆ ಮಹಾ ಮಹಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸಹಿತ  ಸತ್ಯವಂತರು ಯಾರು ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಅಂತಲೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಹೊರತು ಅದರ ಜತೆಗೆ ತಾವೂ ಸತ್ಯವಂತರು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಧೈರ್ಯವಾಗಲೀ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವಾಗಲೀ  ಯಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲ. ಸತ್ಯವಂತರಾಗುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ. ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಷ್ಟು ಮಹನಿಯರು ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದರೂ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾರು ಅಂತ ಕೇಳಿದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯವಂತ. ಸತ್ಯವನ್ನು  ಪರಿಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಕೂಡಾ ಸತ್ಯಾನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಳ್ಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿದ್ದಾರಂತೆ. ಅದ್ವೈತ ತತ್ವದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯ ಕೇವಲ ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ನಿಜವಾದ ಸತ್ಯ ದರ್ಶನ ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. 

ಸತ್ಯವಂತರನ್ನು ಭಗವಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದುಂಟು. ಅರ್ಹತೆಯ ಮಾನದಂಡವೇ ಪರೀಕ್ಷೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾದರೆ ತಾನೇ ಪದವಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದು.?  ಸುಳ್ಳುಗಾರ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಅವನ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಮೇಯವೇ  ಇರುವುದಿಲ್ಲ.  ಹಾಗಾಗಿ ಸನ್ಮನಸ್ಸಿನ ಸತ್ಯವಂತರನ್ನು ದೇವರು  ಹೆಚ್ಚು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗ್ಯತಾವಂತರನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಮೊದಲು ಅವರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಮನಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ. ರುಚಿಯಾದ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ  ನೋಡಿ ರುಚಿಯನ್ನು  ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಹಲವು ಸಲ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಅನಪೇಕ್ಷಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಉತ್ತಮವಾದವುಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಗೂ ಅರ್ಹವಾಗುವುದು ಒಂದು ಮಾನ್ಯತೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.  

ಸತ್ಯ ಯಾವಾಗಲೂ ಕಹಿ ಎನ್ನುವವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸ್ವಾನುಭವವೋ ಎಂಬುದು ಅನುಮಾನ. ಅದು ಕಹಿಯಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಲಕ್ಷಣವಿದೆ. ನಿಜಕ್ಕಾದರೆ, ಸತ್ಯ ಹೇಗೆ ಬಳಸುತ್ತೇವೋ ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಅದರ ರುಚಿಯ ಅನುಭವ ಇರುತ್ಯದೆ. ಸತ್ಯ ಎಂದಿಗೂ ಕಹಿಯಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಅನುಭವ ಕಹಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯ ಕಹಿಯೋ ಸಿಹಿಯೋ ಆದರೆ ಸತ್ಯ ಏನೆಂಬುದನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದವರು ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಭಗವದ್ಪಾದರು.  ಆದಕಾರಣವೇ ಗುರು ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು  ಆದಿ ಶಂಕರ ಎಂದು ಕರೆದರು.

  ಧರ್ಮ ಅರ್ಥ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ  ಇದು ಚತುರ್ವಿಧ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವುದು. ಜೀವನದ ಧರ್ಮ. ಆನಂತರ ಬದುಕುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಪಾದನೆ ಇದು ಅರ್ಥ . ಧರ್ಮಾಧರಿತವಾಗಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಸತ್ಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ಧನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡುವುದು. ಇನ್ನು ಈ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ನೀಗಿಸುವುದು. ಕಾಮನೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣಿನ ಮಿಲನವಲ್ಲ. ಬದುಕಿನ ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಗಳು.  ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಬರುವ ಮೊದಲು ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನ ಧರ್ಮಾಧಾರಿತವಾಗಿ ಇಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಗುರುಹಿರಿಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು, ಆರ್ತರಿಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುವುದು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು , ನಂತರ ಅದೇ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಅದೇ ಆಧಾರವಾಗಿ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡುವುದು, ಆನಂತರ ಅದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತನ್ನ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವೇದಾಧಾರಿತ ಬದುಕನ್ನು ನಡೆಸಿದರೆ ಸ್ವರ್ಗ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇತ್ತು.  ಇಲ್ಲಿನ ಸುಖ ಭೋಗವನ್ನು ಪರಲೋಕದಲ್ಲೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇವೆ ಎನ್ನುವ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು ಸ್ವರ್ಗ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಾಣದೇ ಇದ್ದರು ಅದೇ ನಂಬಿಕೆ ವಿಶ್ವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದರು.   ಕಾಣದ ದೇವರಿಗೂ ರೂಪ ಕೊಟ್ಟರು. ಮತ್ತು ಅದೇ ಸರ್ವಸ್ವ ಎಂದು ನಂಬಿದರು.   ಆದರೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಬಂದನಂತರ ಇದಿಷ್ಟೇ ಬದುಕಲ್ಲ..ಇದಕ್ಕಿಂತ ನಂತರದ ಬದುಕು ನಿಜವಾದ ಬದುಕು. ಅದುವರೆಗೆ ಇದ್ದ ಮೋಕ್ಷದ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು.  ನಿಜಾರ್ಥದಲಿ ಮೋಕ್ಷ ಅಂದರೆ ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.  ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ಹೀಗೆ ಬದುಕಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.  ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ವೇದದ ನಂತರದ ವೇದಾಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿದರು.  ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಎರಡು ಒಂದೇ ಎನ್ನುವ ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಸಾರಿದರು.  ಅದ್ವೈತ ಎಂದರೆ ಆತ್ಮ ಬೇರೆಯಲ್ಲ ಪರಮಾತ್ಮ ಬೇರೆಯಲ್ಲ. ಎರಡೂ ಒಂದೇ.  ಅದುವರೆಗೆ ಆತ್ಮ ಬೇರೆ ಪರಮಾತ್ಮ ಬೇರೆ. ಒಂದಲ್ಲ ಎರಡು ಎಂಬ ಚಿಂತನೆ ಇತ್ತು. ಅತ್ಮದ ಬಗೆಗಿನ ಕಲ್ಪನೆ ಹೊಸ ರೂಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಆತ್ಮ–ಬ್ರಹ್ಮದ ಕುರಿತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿದ್ದ ತತ್ವವನ್ನು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ, ಅದರ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.  ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಆತ್ಮದ ಸತ್ಯದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು.  ಆನಂತರ ಸತ್ಯದ ವಿಧಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಪರಮ ಸತ್ಯ ಯಾವುದು ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.  ಅದುವರೆಗೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಂಡ ಸತ್ಯವಷ್ಟನ್ನೇ ಸತ್ಯ ಎಂದು ನಂಬಿ ಕಂಡು ಕೊಂಡಿದ್ದರು. 

ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ  ದರೋಡೆ ಕೋರರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಓಡಿ ಋಷಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅವಿತು ಕುಳಿತ.  ಹಿಂಬಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ದರೋಡೆಕೋರರು ಋಷಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ, ಋಷಿ ಸತ್ಯವಂತ. ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುವವನು. ಆತ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವಿತಿರುವುದನ್ನು ಹೇಳಿದ. ನಂತರ ಏನಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕಿಲ್ಲ. ಋಷಿ ಸತ್ಯವನ್ನೇನೋ ಹೇಳಿದ. ಆದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವೇನು? ಹೀಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವುದಲ್ಲ, ಯಾವುದು ಸತ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸತ್ಯದಿಂದ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಯೋಚಿಸಬೇಕು. 

ಸತ್ಯದ ಅರಿವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಪರಮ ಸತ್ಯದ ಬಗೆಗಿನ ಅರಿವನ್ನು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಪರಮ ಸತ್ಯ ಎಂದರೆ ಬದಲಾಗದೇ ಇರುವ ಸತ್ಯವೇ ಪರಮ ಸತ್ಯ. ಸತ್ಯ ಎಂದಿಗೂ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ  ನಿತ್ಯ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅನಿತ್ಯ ಸತ್ಯ ಎರಡು ಸತ್ಯ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧ. ಒಂದು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಸತ್ಯ. ಎರಡು ಪ್ರಾತಿಭಾಸಿಕ  ಸತ್ಯ. ಹೀಗೆ  ಸತ್ಯದ ವಿಧಗಳು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸತ್ಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೂ  ಇದು  ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅದು ಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಕಾಣುವುದೆಲ್ಲ ಸತ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು. ಅದೇ  ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಸತ್ಯ ಯಾವುದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ. ವಿಚಿತ್ರ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.  ರಾತ್ರಿ ಕಾಣುವ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಹಾವು ಎಂದು ಭಯಗ್ರಸ್ಥರಾಗಬಹುದು. ಹಾವಾಗಿ ಕಂಡದ್ದು ಸತ್ಯ.  ಆದರೆ ಅದು ಹಾವಲ್ಲ ಹಗ್ಗ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಳಕಿನ ಜ್ಞಾನ ಹರಿಸಬೇಕು. 

ಅದ್ವೈತ ತತ್ವದಲ್ಲಿ  ಸತ್ಯವನ್ನು ಮೂರು ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಪ್ರಾತಿಭಾಸಿಕ ಸತ್ಯ, ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಸತ್ಯ. ಸತ್ಯದ ಈ ಮೂರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿಪ್ರಾತಿಭಾಸಿಕ ಸತ್ಯ. ಅದು ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸತ್ಯ. ಇದು ಇಂದ್ರಿಯಕ್ಕೆ ಗೋಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಇದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಜವೆಂಬ ಭ್ರಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವೋ ದುಃಖವೋ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು.  ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಇಂದ್ರಿಯ ಗೋಚರದ ಅನುಭವಗಳಲ್ಲ.   ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅನುಭವಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಸತ್ಯಗಳು ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವ ತನಕ ಮಾತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಅದು ಸತ್ಯವೇ ಆದರೂ ಅದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಸ್ವಪ್ನ ಕಂಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ಸತ್ಯ. 

ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಸತ್ಯ ಎಂದರೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಸತ್ಯ. ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅರಿವಾಗುವ ಸತ್ಯ. ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಗೋಚರಿಸುವ ಸತ್ಯ ಅರ್ಥಾತ್ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಗ್ರಹಿಸುವ ಸತ್ಯ. ನೋಡುವಾಗ ಸತ್ಯ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮರಗಿಡ ಪರ್ವತ ಪ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಿ ಜೀವ ಸಂಕುಲ ಎಲ್ಲವೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಕಿವಿಗೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮೈ ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ನಾಲಗೆಗೆ ರುಚಿಯ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಮಳದಿಂದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಸತ್ಯ ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಗುವ ಸತ್ಯ. ಇಂದು ಇರುತ್ತದೆ. ಮರುಕ್ಷಣ ಅಥವಾ ನಾಳೆ ವರ್ಷ ತಿಂಗಳು ಕಳೆದು  ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಸತ್ಯ ಆದರೆ ಅದು ಪರಮ ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಗೋಚರವಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಸತ್ಯವೂ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಸತ್ಯಗಳು.  ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರಿಯ ಕೇವಲ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸ್ಪಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ.  ಹಲವು ಸಲ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ವಸ್ತು ಇದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸದೇ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಗೋಚರವಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ತಿಂದ ವಸ್ತು ಕಹಿಯೋ ಸಿಹಿಯೋ ಆಗಿದ್ದು ಮನಸ್ಸು ಗ್ರಹಿಸದೇ ಇದ್ದರೆ ಅದರ ಅರಿವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವಾಗ ಆಗಿವ ತೃಪ್ತಿ ಸುಂದರವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಆಗುವ ಅನುಭವ ಇವುಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸತ್ಯಗಳು. ಇವುಗಳು ಸತ್ಯ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅದು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ. ಅದು ಬದಲಾಗಲೂ ಬಹುದು ನಾಶವಾಗಲೂ ಬಹುದು. ಇಲ್ಲ ಹೊಸತೊಂದು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಬಹುದು. ಇದು ಅನಿತ್ಯ ಸತ್ಯ. 

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಸತ್ಯ ಶಾಶ್ವತ ಸತ್ಯ. ಅದು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಸತ್ಯ. ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಬದಲಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಅದು ಪರಮಾತ್ಮ. ಅದಕ್ಕೆ ರೂಪವಿಲ್ಲ ಭಾವವಿಲ್ಲ. ಗುಣವಿಲ್ಲ . ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಕಾಣಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ.  ಮನಸ್ಸು ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು . ಆತ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮದ ಜತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಆತ್ಮನನ್ನು ಕಂಡರೆ ಪರಮಾತ್ಮ ದರ್ಶನ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಮೂರ್ತಿ ಅದು ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಇಂದು ಇದೆ. ನಾಳೆ ಇಲ್ಲದೇ ಇರಬಹುದು. ಇಲ್ಲ ರೂಪ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಬದಲಾಗುವುದು ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಬದಲಾಗದೇ ಇರುವುದೆ ಸತ್ಯ. ಅದಕ್ಕೆ ಆತ್ಮ ಎಂಬುದನ್ನು ಸತ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅತ್ಮ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ದೇಹದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಚೈತನ್ಯವೇ ಆತ್ಮ. ಎಲ್ಲರ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಆತ್ಮ ಒಂದೇ .  ಆಭರಣದ ಚಿನ್ನದಂತೆ.  ಚಿನ್ನದಿಂದ ಹಲವು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಅದು ಚಿನ್ನದ ಹಲವು ರೂಪಗಳು ಮಾತ್ರ. ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ ಮೌಲ್ಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಾಗದೇ ಇರಬಹುದು.  

ಸತ್ಯದ ವಿಧಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಾಗ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಸತ್ಯದ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ಬಂಧು ಬಳಗ ಎಲ್ಲ ಸಂಬಂಧಗಳೂ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅದು ದೇಹದ ಸಂಬಂಧ. ದೇಹ ಹೇಗೆ ಅನಿತ್ಯ ಸತ್ಯವೋ ಅದೇ ರೀತಿ ಸಂಬಂಧಗಳೂ ಒಂದು ದಿನ ಮುಗಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯವೆಂಬುದು ನಿಗೂಢ. ವಿವೇಚನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಗೋಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಿದ್ದರೆ, ಆತ್ಮದ ಜತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಇಂದ್ರಿಯದ ವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ದೂರಾದಾಗ ಅದುವೆ ಮೋಕ್ಷ. ಅದು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಸಿಗುವುದಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅನುಭವಿಸುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ ದೇಹ. ಸುಖ ದುಃಖಗಳೂ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ.  ಆತ್ಮ ಒಂದೇ ಶಾಶ್ವತ.  

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಮೊದಲಿಗೆ  ಪರಮ ಸತ್ಯದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಆದಿ ಶಂಕರ ಅಂತ ಕರೆದರು.  ಪರಮಾತ್ಮ ಒಬ್ಬನೇ ಸತ್ಯ. ನಾನು ಬೇರೆಯಲ್ಲ ಆತ್ಮ ಬೇರೆಯಲ್ಲ. ಎರಡೂ ಒಂದೇ . ಆತ್ಮನೇ ಪರಮಾತ್ಮ.  ಹೀಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಆ ದೇವರು ಈ ದೇವರು ಅಂತ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ದೇವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಇನ್ನೊಂದು ದೇವರು ಕನಿಷ್ಠ ಎಂಬ ತಾರತಮ್ಯವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವರು..ಎಂದಾಗುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸತ್ಯ ಎಂಬ ಮಾತೇ ಅಪ್ರಸ್ತುತ.  ದೇವರ ಹೆಸರಲ್ಲಾಗುವ ವಿವಾದ ಕಲಹಕ್ಕೆ ಇದು ಉತ್ತರವಾಗಬಲ್ಲುದು. ಅಂದರೆ  ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ತತ್ವ ತಿಳಿದಿರಬೇಕು. ತತ್ವ ತಿಳಿಯಬೇಕಿದ್ದರೆ ಅದರ ಅಧ್ಯಯನ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಗುರು ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತೇವೆ. ಶಂಕರ ತತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಮನಸ್ಸಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯ ತನಕ ಮತ್ತು ಆನಂತರವೂ   ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಕಾಲಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು, ಮೊಸಳೆ ಕಾಲು ಹಿಡಿಯಿತು, ಸನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ಅದ್ವತ ತತ್ವ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು. ಇಷ್ಟೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಹೊರತು,  ಅದ್ವೈತ ತತ್ವ ಎಂದರೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.  ಸತ್ಯ ದರ್ಶನ ಸತ್ಯದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ತತ್ವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪಾಠ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ.  

ಕಾಶಿಯ ಮಣಿಕರ್ಣಿಕಾದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಚಾಂಡಾಲ ದರ್ಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ  ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ ಅಂತ ಹೇಳಿದರು. ನಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮ. ನನ್ನೊಳಗಿನ ಆತ್ಮವೇ ಬ್ರಹ್ಮ. ಆ ಆತ್ಮ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತದೆ.  ಎಲ್ಲ ಜಾತಿ ಧರ್ಮದ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲೂ ಇರುವುದು ಒಂದೇ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಸಮಾನತೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು  ಜಗತ್ತಿಗೇ  ಸಾರಿದವರು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಪಾಠ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲು ಜಾತಿ ಭೇದ, ವರ್ಣ ಭೇದ ದ ಬಗ್ಗೆ ಪಾಠ ಇರುತ್ತದೆ. 

ಮನುಷ್ಯನ ಇಹ ಪರದ ಉತ್ಕ್ಷರ್ಷಕ್ಕೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ತೋರಿಸಿದ ಸತ್ಯದರ್ಶನದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಸರಳವಾಗಿಯಾದರೂ ಅದನ್ನು ಅರಿತು ನಾವು ಭ್ರಮಾ ಲೋಕದಿಂದ ಹೊರಬರಬೇಕಿದೆ. ಆತ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅಯುಷ್ಯ ಪರ್ಯಂತ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರೂ ಮುಗಿಯದ ವಿಷಯಗಳು ಇಲ್ಲಿದೆ. ಸತ್ಯವಾನ್ ಸತ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪ ಅಂತ ತಿಳಿದು ಸಾಗುವಾಗ ಸತ್ಯದ ಸ್ವರೂಪ ಅರಿವಾಗಬೇಕು.  ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಜತೆಗೇ ಸತ್ಯವನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುವುದು ಈ ಮೂಲಕ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಸತ್ಯದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ತಿರುಳಾಗಿದೆ. 

ಅನಂತ ವೃತ್ತಾಂತ

  ಪ್ರತಿಭೆ ಎಂಬುದು ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣ. ಅದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದು ಗುಣ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ರಕ್ತಗತವಾಗಿ ಬಂದ ಪ್ರತಿಭೆ ಇದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಅವಿರತ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ರಕ್ತವಾಗಿ ಬಂದ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ತುಲನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅವಿರತ ಸಾಧನೆಯ ಪ್ರತಿಭೆ ಹೋಲಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಿರತ ಸಾಧನೆಯ ಪ್ರತೀಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅನಂತನಾಗ್ ಎಂಬ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದನ ಸಾಧನೆ ಪರಿಗಣನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭೆ ಎಂಬುದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೀಸಲಾತಿಯ ವರ್ಗೀಕರಣದಿಂದ ಅಳೆಯಲ್ಪಡುವುದು ದುರದೃಷ್ಟಕರ. 

ಅನಂತನಾಗಿ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಒಂದು ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್. ಹೆಸರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಎಂಬ ಅರಸ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಕಾರನ ಕಥೆ ಇದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನಂತ ನಾಗ್ ಅಭಿನಯ ಮನಮುಟ್ಟುವಂತಿದೆ. ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಬ್ರಿಟೀಷರ ಕಾಲದ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಅರಸ. ಸ್ವತಃ ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿ ತನ್ನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ. ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳರ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯ  ಸಂಗೀತ ರಚನೆಗಳು ಹಲವು ಈಗಲೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಹಲವು ಗಾಯಕರು ಸಂಗೀತಗಾರರು ಇದನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ರಚನೆಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅರಿವು. ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳರ ಹಲವು ಸಂಗೀತ ರಚನೆಗಳು ನನ್ನ ಮೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಳಾಗಿವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಅನಂತನಾಗ್ ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳರ ಅವತಾರವೆಂಬಂತೆ ಮೈದುಂಬಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನಂತನಾಗ್ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು, ಈ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶ ಲೆನಿನ್ ರಾಜೇಂದ್ರನ್ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಬೇಕು. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ದಂಡೇ ಇದ. ಇದೇ ಸಿನಿಮದಲ್ಲೂ ಹಲವರು ಸಹನಟರಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಿದ್ದೂ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಪರಭಾಷೆಯ ಅನಂತನಾಗ್ ರವರನ್ನು ಬಳೈಕೊಂಡದ್ದು ಅವರಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಭೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಯಾವುದೋ ನಟನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಇವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಮೂರ್ಖತನವನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.  

ಅನಂತ ನಾಗ್ ಕನ್ನಡ ಚಲನ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ನಟರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಬಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇವರ ಕುದುರೆ ಮುಖ ಎಂಬ ಸಿನಿಮಾ ಊರಲ್ಲಿರುವಾಗ ನಮ್ಮಊರ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ನಾನು ನೋಡಿದ ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ರವರ ಮೊದಲ ಸಿನಿಮಾ. ನನಗೆ ಆಗ ಹಿಂದೀ ನಟರಂತೆ ಇವರನ್ನು ಭಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಕಾರಣ ಮೀಸೆ ಇಲ್ಲದ ನಟ. ಅನಂತ ನಾಗ್ ರವರ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಾಗ ಹಿಂದಿಯ ಅಂಕುರ್ ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಒಂದು ಬಾರಿ ನೋಡಿ ಬರಬೇಕು. ಅಂಕುರ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಶಬನಾ ಅಜ್ಮಿ ಜತೆಗೆ ಸಮದಂಡಿಯ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದರು. ಈ ಸಿನಿಮಾದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶ್ಯಾಂ ಬೆನಗಲ್. ಶ್ಯಾಂ ಬೆನಗಲ್ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕಿಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸಾರದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ನಿರ್ದೇಶಕ. ಲೆನಿನ್ ರಾಜೇಂದ್ರ ಆಗಲೀ ಶ್ಯಾಂ ಬೆನಗಲ್ ಆಗಲಿ ಅನಂತ್ ರವರನ್ನು ಸುಮ್ಮನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಅವಿರತ ಸಾಧನೆಯ ಪ್ರತಿಭೇಯೇ ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರತಿಬಾವಂತರೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದಲ್ಲ ...ಒಂದು ಪಾತ್ರವಾಗಿ ನೋಡುವಾಗ ಅನಂತ್ ಅದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. 

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಸಿನಿಮಾದಂತೆ ತ.ರಾ.ಸು ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ ಹಂಸಗೀತೆಯಲ್ಲು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದೆಲ್ಲ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸಂದ ಮನ್ನಣೆಗಳು. ಸ್ವತಃ ರಂಗ ಕಲಾವಿದರಾಗಿರುವ ಅನಂತ ನಾಗ್ ಗೆ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಾದರೂ ಅದು ಕರತಲಾಮಕ. ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರೋಬ್ಬರೇ ಅನ್ವಯ ಅಂತ ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅವಾಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನನಗೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚಿನ ನಟರರಾಗಿದ್ದವರು ಅನಂತ ನಾಗ್, ಅವರಂತೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಲೋಕೇಶ್, ಸುರೆಶ್ ಹೆಬ್ಲಿಕರ್ ಅಭಿನಯಕೂಡ ಮೆಚ್ಚಿದವನು ಯಾಕೆಂದರೆ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳು ಎನ್ನುವಾಗ ಇವರೆಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. 

ಹಂಸಗೀತೆಯಂತಹ ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ ಸಿನಿಮಾ ಎನ್ನುವಾಗ ಮೊದಲಿಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ನಟ ಎಂದರೆ ಅನಂತನಾಗ್. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದರ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಥೆಯ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಾದರೂ ಅದನ್ನು ಅರಿತು ಅದಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕಥೆ ಹೇಗಿದೆಯೋ ಅದೇ ರೀತಿ ಕಥಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.  ಇದೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಕಥಾ ಲೇಖಕನಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಗೌರವ.  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ನಟರು ಇಮೇಜ್ ಒಂದನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅವರಿಗಾಗಿ ಪಾತ್ರಗಳು ಬದಲಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ ಸಿನಿಮಾ ಮಾಡುವಾಗ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ಅಂಜು ಬುರುಕ ಹೇಡಿಯಂತೆ ಇದ್ದರೆ ಆ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವಾಗ ನಾಯಕ ನಟರು ಸಹಜವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಇಮೇಜ್ ಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಬರದಂತೆ ಪಾತ್ರದ ಸ್ವರೂಪವೆನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇದೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಕಥೆಗೆ ಅಪಚಾರ ಎಸಗಿದಂತೆ.  ಹೀಗಾಗಿ ಅನಂತ ನಾಗ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಕಾದಂಬರೀ ಅಧಾರಿತ ಚಿತ್ರಗಳು ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಈ ಗುಣಗಳಿಂದ ಅನಂತ್ ಕನ್ನಡದ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಟ ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ. ಯಂಡಮೂರಿಯವರ ಬೆಳದಿಂಗಳ ಬಾಲೆ ಕಾದಂಬರಿ ಓದಿ ಆ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಬೇಕು. ಆಗ ಅನಂತನಾಗ್ ಪ್ರತಿಭೆ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ.  ಇಮೇಜ್ ಗಾಗಿ ಹಲವು ಹೆಸರಾಂತ ನಟರು ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಸರ್ಕಸ್ ಮಾಡಿದರೆ ಇವರು ಮೊದಲು ಹೇಗಿದ್ದರೋ ಅದೇ ರೀತಿ ಕೊನೆಯತನಕವೂ ಸಹಜ ನಟರಾಗಿ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ನಿಜವಾದ ನ್ಯಾಯ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಬಿಟ್ಟರು.

ನಾಯಕ ನಟ ಎಂದರೆ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಅಲಿಖಿತ ಗುಣಗಳಿವೆ. ಮಾಸ್ ಸಂಬಾಷಣೆ , ನಾಯಕನಾದವನು ಯಾವುದೇ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಇಲ್ಲದ  ಸರ್ವಗುಣ  ಸಂಪನ್ನ ಹೊಡೆದಾಡಬೇಕು, ಕುಣಿಯಬೇಕು...ಬಹುಶಃ ಅಭಿನಯ ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೂ ಈ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿದ್ದರೆ ಅಭಿಮಾನೀ ಬಳಗ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಒಂದಷ್ಟು ಯಶಸ್ವೀ ಸಿನಿಮಾ ಮಾಡಿ ಸ್ವತಃ ದುಡ್ಡು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಅನಂತ ನಾಗ್ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗಾಗಿ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗವಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಇಮೇಜ್ ಇಲ್ಲ, ಹೊಡೆದಾಟ ಬಡಿದಾಟದ ಸವಕಲು ಸರ್ಕಸ್ ಇಲ್ಲ, ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಕುಣಿತವೂ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವೂ ಸಹಜ ನಿಜ ಜೀವನದ ಪಾತ್ರಗಳು. ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿ ಹೊರಬಂದಾಗ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತು ಮುತ್ತಲಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಂತೆ ಅನಂತ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.  ಇದನ್ನೇ ಗಿಮಿಕ್ ಇಲ್ಲದ ನೈಜತೆ ಎನ್ನುವುದು.  ಅಭಿನಯ ಎಂದರೆ ನಿಜವಲ್ಲದೇ ಇರುವುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ನೈಜತೆ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದೇ ನಿಜವಾದ ನಟನಾದವನ ಅರ್ಹತೆ. ಅನಂತನಾಗ್ ಲೋಕೇಶ್ ರಂತಹ ನಟರು ಈ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತಾರೆ. 

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪದವಿ ಲಭಿಸಿದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಜಾತಿಯೋ ಪಕ್ಷವೋ ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕ ಬರೆದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ.  ಅನಂತ್ ಗಿಂತ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರಿರಬಹುದು. ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲದೇ ಇರಬಹುದು. ಹಾಗಂತ ಅನಂತ್ ಸಿಕ್ಕಿದಾಗ ಅದು ಅಪಮೌಲ್ಯವಾಗಿದೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ತೋರುವ ಅಗೌರವವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಮಾನದಂಡ   ಜಾತಿಯೋ ಮತ್ತೊಂದೋ ಇರುವುದಾದರೆ ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಹೇಗಾಗಬಹುದು. ಶಿಕ್ಷಣ ವೃತ್ತಿ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಇದೇ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ  ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯ ಹೇಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಜಾತಿ ಆಧಾರದಲ್ಲೆ ಒಬ್ಬ ಚಾಲಕನಾದರೆ ಆ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಧೈರ್ಯ ಬರಬಹುದೇ? ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಿಗಬೇಕಾದವರು ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾದವರು ಹಲವರು ಇರಬಹುದು. ಸಿನಿಮಾ ಟಿಕೇಟ್ ಕೊಟ್ಟು ನೋಡುವಂತೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ಟಿಕೆಟ್ ಕೊಟ್ಟು ಪಡೆಯಬಹುದಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಟಿಕೆಟ್ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯ ಸಿಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.  . ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಕೊಂಕು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅದು ಸ್ವತಃ ಸ್ವ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬದಿಗಿಡಬೇಕು. ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಫಾಲ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂತೋಷ ಪಡೋಣ. ಮುಂದೆ ಇರುವವ ಮನ್ಮಥ ಎನ್ನುವಾಗ ಹಿಂದೆ ಇರುವವನು ಹನುಮಂತ ನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಹನುಮಂತನಾದರೂ ಹನುಮಂತನಿಗೂ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿವೆ. 

ಗಾಯತ್ರೀ ತ್ವಂ ತತಃ ಸ್ಮೃತಾ

ಗಾಯಂತಂ ತ್ರಾಯಸೇ ಯಸ್ಮಾತ್ ಗಾಯತ್ರೀ ತ್ವಂ ತತಃ ಸ್ಮೃತಾ 

ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಯಾರು ಹೇಳುತ್ತಾರೋ  ಅವರನ್ನು ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. 

ಒಂದು ದಿನ ಸ್ನೇಹಿತರೊಬ್ಬರ ಮನೆಗೆ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ  ಬಾಲಕಿಯೊಬ್ಬಳಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಹೆಸರು ಮನೀಷ.  ಹೆಸರು ಕೇಳಿ  ಅಚ್ಚರಿಯಾಯಿತು. ನಾನು ಆಕೆಯಲ್ಲಿ  ಕೇಳಿದೆ ಆ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ ಗೊತ್ತಿದೆಯೇ? ಆಕೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ನಂತರ ತಂದೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದು ಯಾಕೆ ಆ ಹೆಸರಿಟ್ಟರೋ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ.  ಮನೀಷಾ ಪಂಚಕ ಎಂಬ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಶ್ಲೋಕವಿದೆ. ಮನೀಷಾ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ದೃಢವಾದ ತತ್ವ, ಅಥವಾ ನಿರ್ಧಾರ. ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ ಎಂಬ ಅದ್ವೈತ  ತತ್ವದ ಬಗೆಗಿನ ಶ್ಲೋಕವದು. ಅವರಿಗೆ ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ ಯ ಅರಿವೋ ಅಥವಾ ಮನೀಷಾ ಪಂಚಕ ಶ್ಲೋಕವೋ ತಿಳಿಯದು. ಇದೇ ರೀತಿ ಎನೋ ಒಂದೆರಡು ಅಕ್ಷರ ಜೋಡಿಸಿ ಹೆಸರು ಇಡುವುದು ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೀಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹೆಸರು ಇಡುವಾಗ ಅದರ ಉದ್ದೆಶ ಅರ್ಥ ಇವುಗಳ ಜ್ಞಾನ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.  ಅಕ್ಷತ ಅಂತ ಹೆಸರು ಇದ್ದ ಮಹಿಳೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಲ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ ಕೇಳಿದೆ. ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಕ್ಕಿಕಾಳು ಅಂತ ಹೇಳಿದರು. ನಾನು ವಸ್ತುವಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಆ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿದೆ.  ಕ್ಷತ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವದ್ದು. ಅಕ್ಷತ.    

   ಹೆಸರು ಎಂಬುದು ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಥಮ ಪರಿಚಯದ ಶಬ್ದ . ನಾಮ ರೂಪ ಕ್ರಿಯ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಅಥವಾ ಗುರುತಿಸುವ ರೀತಿಗಳು.   ನಾಮ ಎಂದರೆ ಹೆಸರು, ರೂಪ ಅಂದರೆ ದೇಹದ ಸ್ವರೂಪ, ಇನ್ನು ಕ್ರಿಯೆ ಅಂದರೆ ವೃತ್ತಿ. ನಾಮ ಹೆಸರು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.  ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಚಿತ್ರ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಹಲವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ ತಿಳಿದಿರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಹಲವು ಹೆಸರುಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಬಂದವುಗಳು. ಅದರ ಗಹನವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಜ್ಞಾನವಿರಬೇಕು. ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಅರಿವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾತನಾಡುವುದಕ್ಕೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅರಿವೆಲ್ಲಿಂದ ಬರಬೇಕು? ಸಂಸ್ಕೃತ ಜ್ಞಾನ ಇರುವವರು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಸಂಖ್ಯಾತರಾದರೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಅಂತ ಮೂರಕ್ಷರ  ಬರೆಯುವಾಗಲೇ ತಪ್ಪಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ ಬಹಳ ಅಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೂ...ನಿತ್ಯ ಮಾಡುವ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವಷ್ಟಾದರೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ತಿಳಿದಿರಬೇಕು. ಯಾಕೆಂದರೆ ನಾವು ಭಗವಂತನನ್ನು ಅರಿಯುವಲ್ಲಿ , ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಆಗ್ರಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕ್ರಿಯೇಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದೇ  ಅದರ ಬಗೆಗಿನ ಅರಿವು ಸಹ ಇರಬೇಕು ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆ ತಿಳಿಯದೇ ಪರವೂರಲ್ಲಿ ಪರದಾಡುವಂತೆ ನಾವು ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯದ ಅಮಾಯಕರಾಗಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಕಾಯೇನ ವಾಚಾ ಮಾತಿಗೂ ಕೃತಿಗೂ ಸಂಭಂಧವೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಬೆಳೆದು ಬರುತ್ತದೆ. 

"ಅಮ್ಮ" ಜನನವಾದ ನಂತರ ಮಗು ಕಲಿಯುವ ಮೊದಲ ಎರಡು ಅಕ್ಷರ. ಅಕ್ಷರ ಎಂದರೆ ಕ್ಷರ ಇಲ್ಲದ್ದು ಎಂದರ್ಥ. ಕ್ಷರ ಎಂದರೆ ನಾಶ. ನಾಶ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವುದನ್ನು ಕಲಿಯುವಾಗ ಮೊದಲಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಮರಣೆಯ ಪಾಠವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಅಮ್ಮ. ಅಮ್ಮ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಬದುಕಿನಾದ್ಯಂತ ಶಾಶ್ವತ.   ’ ಅ ’  ಅಕ್ಷರ ಮಾಲೆಯ ಆದ್ಯಾಕ್ಷರ ಮತ್ತೊಂದು  ಸ್ವರಾಕ್ಷರದ ಕೊನೆಯ ಸ್ವರ.   . ಅಕ್ಷರ ಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಬರುವ ಸ್ವರಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಈ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು ಜೀವನ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶಬ್ದ ಸ್ವರಗಳು. . ಬಹುಶಃ ಜೀವನಾಡಿಯ ಆದಿ ಸ್ವರವೇ ಈ ಸ್ವರಾಕ್ಷರಗಳು. ಸ್ವರಾಕ್ಷರ ಅದು ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲ. ಸ್ವರಾಕ್ಷರ. ತೊದಲು ನುಡಿಯ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರ.  ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ  ಮಾತು ಕಲಿಕೆಗೆ ನಾಂದಿ.  ತನಗೂ ಸ್ವರವಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ರೂಪವಿದೆ ಭಾವವಿದೆ  ಎಂದು ಅರ್ಥವಿಸುವ  ಮಗು ಮೊದಲಿಗೆ ಕಲಿತು ಹೊರಡಿಸುವ ಸ್ವರವೇ ಅಮ್ಮ. ಈ ಬಗೆಯಲ್ಲೂ ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಆದ್ಯ ಸ್ವರ. ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲ ಸ್ವರದ ಪಾಠವೇ ಅಮ್ಮ.  ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಎಂದರೆ ಅಮ್ಮ. ಅಮ್ಮ ಎಂಬುದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಸಾಕ್ಷಿ. ಅಕ್ಷಿ ಎಂದರೆ ಕಣ್ಣು. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ಇದು ಮೊದಲು ಕಲಿಯುವ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಅಮ್ಮ ಇವೆರಡೂ ಓಂಕಾರದ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದ ಅಕ್ಷರ. ಅ ಉ ಮ...ಅಂದರೆ ಓಂ.  ಸಮಸ್ತ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಬೀಜಾಕ್ಷರವಿದು.  ಮತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಈ ಬೀಜಾಕ್ಷರದ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪ. ಒಂದು ಸಕಲ ಮಂತ್ರಗಳಿಗೂ ಬೀಜಾಕ್ಷರವಾದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಬದುಕಿನ ಬೀಜಾಕ್ಷರ. 

ಶಿಕ್ಷಣ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯೆಯ ಅಧಿದೇವತೆಯೇ ಸರಸ್ವತಿ. ಈ ಸರಸ್ವತಿ ಎಂದರೆ ಗಾಯತ್ರಿಯ ಒಂದು ರೂಪ. ಗಾಯತ್ರಿ  ಸಾವಿತ್ರಿ ಸರಸ್ವತಿ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಆರಂಭ. ಮೂರೂ  ಭಗವಂತನ ಸ್ವರೂಪ.  ಆರಾಧನೆ ತೊಡಗುವುದೇ ಮೂರು ಸ್ವರೂಪದ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರದಿಂದ.  ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರವೆಂದರೆ ಓಂ ತತ್ಸ ವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಂ ಭರ್ಗೋ ದೇವಸ್ಯ ಧೀಮಹಿ | ಧಿಯೋಯೋನಃ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್. ಇದನ್ನು  ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಎಂದು ಕರೆದರು, ನಿಜವಾಗಿ  ಇದು ಸವಿತೃ ಮಂತ್ರ.  ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳ ಮೂರು ಪಾದದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಗಾಯತ್ರಿ ಛಂದಸ್ಸು ಅಂತ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗಾಯತ್ರಿ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಮಂತ್ರಗಳೂ ಇವೆ. ಅವೆಲ್ಲ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಮಂತ್ರವಾದುದರಿಂದ ಗಾಯಾತ್ರಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರೇ ಮಂತ್ರಕ್ಕೆ ಅನ್ವರ್ಥವಾಯಿತು.  ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರವಲ್ಲದೇ ಗಾಯತ್ರಿ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ. 

ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಆಯಾಯಾ ದೇವರ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ. ಗಣಾನಾಂತ್ವ ಗಣಪತಿಂ..ಹೇಳುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿಯ ಸ್ತುತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ  ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹೆಸರು ಸವಿತಾ  ..ಅಂದರೆ  ಸೂರ್ಯ ಅದು ಸ್ಥ್ರೀ ದೇವರಲ್ಲ. ಸವಿತಾ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಒಡೆಯನಾದ  ತಂದೆ  ಅಂತ ಸೂರ್ಯನ ಕುರಿತಾಗಿ ಹೇಳುವುದು. ಆದರೆ ಇದು ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರವಾಯಿತು. 

ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥ ಹಲವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅದನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಭಗವಂತನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲೂ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ. ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳ ಮೂಲವೇ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ.  ಮಂತ್ರ ರೂಪದಿಂದ ನಾವು ದೇವರನ್ನು ಕಂಡು ಆರಾಧಿಸುವುದಿದ್ದರೂ ನಮಗೆ ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಮಂತ್ರ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಬಿಡಿ , ಹಲವು ಸಲ  ಅರ್ಚಕರಿಗೇ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿರಿಯರು ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಉರು ಹೊಡೆದು ಕಲಿತು ಅದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಇದೇ ಉಪದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದು ದೇವರು ಎಂದು ತಿಳಿಯದೇ, ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇ ತಿಳಿಯದೇ ಪೂಜಿಸುವ ಕ್ರಮ ಬಹುಶಃ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವುದು ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ. ಅದರೆ ಅದರ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯೂ ತಿಳಿಯದು.  ಅದರ ಅರ್ಥವೂ ತಿಳಿಯದು. ಕೇವಲ ಭ್ರಮಾಧೀನರಾಗಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ.  ಈಗೀಗ ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯುವುದು ಬಿಡಿ ಇದರ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಿ ಸಂಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವವರೇ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯುವ ಮಾತು ದೂರವೇ ಉಳಿಯಿತು.  ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯದೇ ಇದ್ದರೂ ಜಪ ಮಾಡಲಿ ಅಂತ ಮೊದಲಿಗೆ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಗಮನ ಹರಿಸಲಿಲ್ಲ. 

ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯ ಹಲವು ಮಂತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ಕೂತೂಹಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೇಳಿ ಕಲಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದೆ. ಇದರಿಂದ ನಾವು ಮಾಡುವ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲ್ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.  ಯಾಕೆಂದರೆ ನಾನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಜ್ಞಾನ ಅತ್ಯವಶ್ಯ. ಹಾಗಾಗಿ ವೇದಾಧ್ಯಾಯನ ಮಾಡುವಾಗ ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಉರು ಹೊಡೆದು ಬಾಯಿಪಾಠ ಒಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪಾಠ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ವೇದ  ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಲಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಸುವ ಘನಕಾರ್ಯವೂ ನಡೆದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಅಂತ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವೇದ ಪಾಠವಾಗುವಾಗ ಕೇವಲ ಉರು ಹೊಡೆಯುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವ ಮಗು ಮುಂದೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೂ ನಡೆಯಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರಬೇಕು.  ಇನ್ನು ಒಂದಿಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಪಾಠ ಆದರೂ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಪೌರೋಹಿತ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ತಪ್ಪೊ ಸರಿಯೋ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ  ಹಿಂದಿನಿಂದ ಇದು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದು ಬಹುತೇಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅರ್ಥ ಇಂದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದಂತಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದಾದರೂ ಇಂದಿನ ಜ್ಞಾನ ಅರಿವು ರವಾನೆಯಾಗುವಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಬೇಕಿದೆ.    ಬಹುತೇಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅದರ ಗೂಢಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ , ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಭೇದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರಿಂದ ಹಿರಿಯರು ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಗದಿರುವುದು. ಇದೊಂದು ರೀತಿಯ ಮೌಢ್ಯಾಚರಣೆಗೂ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ.  ಆಕಾಲಕ್ಕೆ ಅದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅಷ್ಟಾದರೂ ಮಾಡುವ ಬದ್ದತೆ ಮೂಡಬೇಕು. ಮಂತ್ರವೆಂಬುದು ತುಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಸಿಗುವ ಸಂತೆಯ ಸರಕಾಗಬಾರದು. ಈ ಪವಿತ್ರ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಅಷ್ಟೇ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅದರ ನಿಷ್ಠಗೆ ಬೇಕೆಂದೇ  ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳು ರೂಢಿಗೆ ಬಂದವು. ಆದರೆ ಈಗ ತನ್ನ ಹಿರಿಯರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ನಾನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಇಷ್ಟೇ. ಅದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ ಎಷ್ಟು ತಪ್ಪು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಸರಿಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ.  

ನಮ್ಮ ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳು ಜೀವನ ಹೀಗೆ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯದೇ ನಾವು ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೂ ಸಿಗದ ಜ್ಞಾನ ನಮ್ಮ ವೇದಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಗೌಪ್ಯತೆಯಿಂದ ಇಂದಿಗೂ ಅದು ಭೇದಿಸದ ರಹಸ್ಯಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.  ಅಜ್ಞಾನ ಹಲವು ಮೌಢ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಸನಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೆ ಅವಗಣನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 

ದೇವರು ಒಬ್ಬನೇ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಆಧಾರವೇ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ. ದೇವರು ಎಂದರೆ ಏನು ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು.  ಈ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥ ತಿಳಿದರೆ ದೇವರು ಏನು?  ಅದರ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ ಏನು ಎಂಬುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಮಗೆ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮೋಪದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪಾಠವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಆಚಮನ ಮಾಡು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡು, ಗಾಯತ್ರಿ ಜಪ ಮಾಡು.  ಅನುಲೋಮ ವಿಲೋಮ , ಪೂರಕ ರೇಚಕ ಕುಂಭಕ ಇವುಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ಕಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ಆರಾಧನೆ ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದೇ ಹೋಗಿದೆ. ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ರೂಪವೇ ಪ್ರಣವ ಸ್ವರೂಪ. ಪ್ರಾಣವಾಯು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪ್ರಾಣವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಉಸಿರಾಟವೇ ಪ್ರಧಾನ. ಅದನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಆಚಮನ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಮಹತ್ವ ಬೇರೆ ಯಾವ ಧರ್ಮದಲ್ಲೂ ವಿವರಿಸಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ  ಸನಾತನ ಧರ್ಮ ಅದನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ. ಪೂರಕ ಮಾಡಿ ಕುಂಭಕದಲ್ಲಿ ಉಸಿರನ್ನು ಬಿಗಿಹಿಡಿದು ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಹೇಳಿ ಆನಂತರ ರೇಚಕದಲ್ಲಿ ಉಸಿರನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಿಡಬೇಕು.   ಇದು ಪೂರ್ಣವಾದ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಕ್ರಮ. ಕುಂಭಕದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಏಕಾಗ್ರತೆಗೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ನಾವು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಏಕಾಗ್ರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘವಾದ ಉಸಿರನ್ನೆಳೆದು ಉಸಿರನ್ನು ಬಿಡುವಾಗ ನಮ್ಮ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಮಶಗಳು ಹೊರಹಾಕಿದಂತಾಗಿ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ದಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಎಂಬುದು ಪರಿಶುದ್ದಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಒಂದು ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರದ ಉಚ್ಚಾರದ ಅವಧಿ ಒಂದು ಉಸಿರಿನ ಅವಧಿಯಷ್ಟೇ ಇದೆ. ವ್ಯಾಹೃತಿಯಲ್ಲಿ  ದೀರ್ಘವಾದ ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ (ಪೂರಕ)  ಉಸಿರನ್ನು ಒಳಕ್ಕೆಳೆದು ಆನಂತರ ಕುಂಭಕದಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಉಚ್ಚರಿಸಿ ನಂತರ ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ಉಸಿರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು (ರೇಚಕ) ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದಾಗ ಅಂತರಂಗಕ್ಕೆ ಪರಮಾತ್ಮನ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಆಚಮನ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದ್ದರಣೆಯ ನೀರನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದಾದರು ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ಭಾವ ಅರ್ಥವಿಸಬೇಕು. ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮಡಿ ಉಟ್ಟು ಮಡಿ ಎಂದರೆ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪರಿಶುದ್ದರಾದರೂ ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ  ಏನೋ ಕಶ್ಮಲ ಉಳಿದಿದೇ ಎಂಬ ಭಾವ ಇರುತ್ತದೆ. ನಾವು ಇನ್ನೂ ಪರಿಶುದ್ದರಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತುಟುಕು ನೀರನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಆ ಮೂಲಕ ನಾವು ಪರಿಶುದ್ಧನಾದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಪರಿಶುದ್ದನಾಗುವುದು ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲದರ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು.  ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಪರಿಶುದ್ಧಿ.  ಹಲವರಿಗೆ ಇದರ ಅರಿವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆನಂತರದ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಕ್ರಮಬದ್ದ ಪೂರಕ ರೇಚಕ ಕುಂಭಕದಿಂದ  ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ದೇಹದ ನರನಾಡಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶುದ್ದಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.  ಆದರೆ ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯದ ಪಾಠವಾಗದೇ ಇರುವುದು ಇಂದು ಅದು ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳಿ ಪಾಠ ಮಾಡಿದರೆ ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಅದರ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಒಂದಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ಅರ್ಥವಾದೀತು. ಅಮ್ಮ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಅಮ್ಮ ಎಂಬ ಪ್ರತಿರೂಪದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾದ ಹಾಗೆ ಈ ಮಂತ್ರಗಳ ಅರಿವಾಗಬೇಕಿದೆ.  ಇದನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಸ್ವತಃ ಬೆಳೆಯಬಹುದು.  

ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಅಂತರಂಗ ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ದಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಆಚಮನ.  ಆಚಮನ ಎಂದರೆ ಮೂರು ತೊಟ್ಟು ನೀರುಕುಡಿಯುವುದು... ಅಷ್ಟೇ. ಆದರೆ ಆಚಮನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧವಿದೆ.  ಪ್ರಣವಾಚಮನ, ವೈದಿಕಾಚಮನ, ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವಾಚಮನ. ಪ್ರಣವಾಚಮನ ಎಂದರೆ ಓಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಆಚಮನ ಮಾಡುವುದು. ಇದು ಯತಿಗಳಿಗೆ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಋಗ್ವೇದಾಯ ಸ್ವಾಹಾ, ಹೀಗೆ ಮೂರು ವೇದಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಆಚಮನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವೈದಿಕಾಚಮನ, ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಕೇಶವಾಯ ಸ್ವಾಹಾ .ನಾರಾಯಣಾಯ ಸ್ವಾಹಾ..ಮಾಧವಾಯ ಸ್ವಾಹಾ  ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಮಾಡುವುದು ವೈಷ್ಣವಾಚಮನ. ನಂತರ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ. ಅದು ಏನು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಕ್ರಮವೇ ಇಲ್ಲ. ಮೂಗು ಹಿಡಿ ಮಂತ್ರ ಹೇಳು . ಯಾಕೆ ಮೂಗು ಹಿಡಿಯಬೇಕು?  ಯಾಕೆ ಮಂತ್ರ ಹೇಳಬೇಕು? ಹೀಗೆ ಮಕ್ಕಳು ಕೇಳಿದರೂ ಹೇಳುವ ಜ್ಞಾನ ಹಿರಿಯರಿಗೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ  ಇದರ ಅರಿವು ಉಪನಯನದಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶವಾಗಬೇಕು. ಉಪದೇಶಿಸುವವನಿಗೂ ಇದರ ಅರಿವಿರಬೇಕು. 

ನಮ್ಮ ಕ್ರಮಗಳು ಆರಾಧನಾ ರೀತಿಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳು ತುಂಬ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಜ್ಞಾನವೇ ತುಂಬಿ ಅದು ಮಹತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಚಮನ ಎಂದರೆ ಮೂರು ತೊಟ್ಟು ನೀರುಕುಡಿಯುವುದು... ಅಷ್ಟೇ. ಆದರೆ ಆಚಮನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧವಿದೆ.  ಪ್ರಣವಾಚಮನ, ವೈದಿಕಾಚಮನ, ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವಾಚಮನ. ಪ್ರಣವಾಚಮನ ಎಂದರೆ ಓಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಆಚಮನ ಮಾಡುವುದು. ಇದು ಯತಿಗಳಿಗೆ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಋಗ್ವೇದಾಯ ಸ್ವಾಹಾ, ಹೀಗೆ ಮೂರು ವೇದಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಆಚಮನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವೈದಿಕಾಚಮನ, ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಕೇಶವಾಯ ಸ್ವಾಹ..ನಾರಾಯಣಾಯ ಸ್ವಾಹ..ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಮಾಡುವುದು ವೈಷ್ಣವಾಚಮನ. ನಂತರ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ. ಅದು ಏನು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಕ್ರಮವೇ ಇಲ್ಲ. ಮೂಗು ಹಿಡಿ ಮಂತ್ರ ಹೇಳು . ಯಾಕೆ ಮೂಗು ಹಿಡಿಯಬೇಕು. ಯಾಕೆ ಮಂತ್ರ ಹೇಳಬೇಕು. ಇದರ ಅರಿವು ಉಪನಯನದಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶವಾಗಬೇಕು. ಉಪದೇಶಿಸುವವನಿಗೂ ಇದರ ಅರಿವಿರಬೇಕು. ಮಗು ಪ್ರೌಢತೆಯತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವಾಗ ಒಂದಷ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಅರಿವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸನ್ಯಾಸತ್ವ ಆಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವೂ ಇದ್ದುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲದರಿಂದ ದೂರಾಗುವುದು.  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುಟ್ಟ ಮಗುವಿಗೆ, ಊಟ ಮಾಡದಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಅತ್ತು ಕರೆದಾಗ ಏನೋ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುವುದುಂಟು, ಆ ರೀತಿ ಮಾಡಬಾರದು ದೇವರು ಶಾಪ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.  ಇದೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ದೇವರ ಬಗೆಗೆ ಋಣಾತ್ಮ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು. ದೇವರು ಎಂದರೆ ಭಯ ಪಡುವ ವಸ್ತು, ಮತ್ತು ಶಾಪ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ದೇವರು ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವದೇವರು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹ ಇಲ್ಲದೇ ಹೋಗಬಹುದು. ಆದರೆ ದೇವರು ಕೆಟ್ಟವನು ಎಂದಾದರೆ ಅದು ದೇವರು ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? 

ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರ ಎಂದು ಈಗ ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಗಾಯತ್ರಿ. ಅಂದರೆ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗಿಂತಲೂ ಮೊದಲು ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ವಿತ್ತು. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಕ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ, ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಈಗಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನೆ (compose) ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ದೃಷ್ಟಾರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ.  ಹಾಗಾಗಿ ಅದು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಗಾಯತ್ರಿಯಾಯಿತು. 

ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಮೊದಲಿಗೆ ಮೂರು ವ್ಯಾಹೃತಿಯಿಂದ  ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.  ಓಂ ಎಂಬುದು ಬೀಜಾಕ್ಷರವಾದರೆ, ಭೂಃ ಭುವಃ  ಸ್ವಃ ಇವು ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳು. ವ್ಯಾಹೃತಿ ಎಂದರೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ವಾಚಿಸುತ್ತೇನೆ. ಭೂಃ ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರೆ ಭುವಃ ಯಜುರ್ವೇದ ಸ್ವಃ ಸಾಮವೇದ. ಹೀಗೆ ಮೂರು ವೇದಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಆಡಕವಾದರೆ, ಮೊದಲಿಗೆ ಬರುವ ಓಂಕಾರದ ಮೂರು(ಅ ಉ ಮ)  ಅಕ್ಷರಗಳು ಮೂರು ವೇದವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. 

ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳ ಮೂರು ಚರಣಗಳು.  ಗಾಯತ್ರಿಯ ಈ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಪುರುಷಸೂಕ್ತ ಉಂಟಾದರೆ, ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಮಂತ್ರಗಳು. ಅದರಲ್ಲಿ ಐದು ಐದು ಮತ್ತು ಆರು  ಮೂರು ವರ್ಗಗಳು.  ಮೊದಲ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳು ಋಗ್ವೇದ, ನಂತರ ಐದರಲ್ಲಿ  ಯಜುರ್ವೇದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆರು ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ  ಸಾಮವೇದ.    ಮೂರುವೇದಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪ ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತ.  ನಿತ್ಯವೂ ಮೂರು ವೇದ ಪಠಣ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತವನ್ನು ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡಿದರೆ ಮೂರುವೇದವನ್ನು ಪಠಿಸಿದ ಹಾಗಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಚರಣ (ತತ್ಸ ವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಂ )  ಋಗ್ವೇದವನ್ನು  ಎರಡನೇ ಚರಣ (ಭರ್ಗೋದೇವಸ್ಯ ಧೀಮಹೀ)  ಯಜುರ್ವೇದವನ್ನು, ಕೊನೆಯ ಚರಣ (ಧಿಯೋಯೋನಃ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್) ಸಾಮವೇದವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ,  ಋಗ್ವೇದ ಮೊದಲ ಚರಣದಿಂದ ಟಿಸಿಲೊಡೆದರೆ, ಎರಡನೇ ಚರಣದಿಂದ ಯುಜುರ್ವೇದ ಟಿಸಿಲೊಡೇಯುತ್ತದೆ, ಕೊನೆಯ ಚರಣದಲ್ಲಿ ಸಾಮವೇದ ಟಿಸಿಲೊಡೆಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಮಂತ್ರ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ.  ಈ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರಕ್ಕೆ ಓಂಕಾರ ಮೂಲಮಂತ್ರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳಿಗೂ ಇದು ಬೀಜಾಕ್ಷರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಓಂ ಕಾರದಿಂದ ವ್ಯಾಹೃತಿ, ವ್ಯಾಹೃತಿಯಿಂದ ಪುರುಷಸೂಕ್ತ, ನಂತರ ಮೂರು ವೇದ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳಿಗೂ ಓಂಕಾರವೆಂಬುದು ಬೀಜಾಕ್ಷರವಾಯಿತು. ಇದು ಸರಳವಾದ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷವಾದ  ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು. ಭಗವಂತನ ಎಂಟು ಅವತಾರಗಳು ದಶಾವತಾರ ಎಂದು ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ  ಪುರಾಣದಲ್ಲಿರುವುದು ಎಂಟು ಅವತಾರಗಳು ಅಂತ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಂಟು ಅವತಾರಗಳೂ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರದ ಸಂಕೇತವಾಗಿರುತ್ತಾ  ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಅತ್ಯವಶ್ಯ. 

ತತ್ಸವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಂ . ಇಲ್ಲಿ ಏಳು ಅಕ್ಷಗರಗಳೇ ಬರುವುದರಿಂದ ಅದು ಕೇವಲ ಬರಹಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳು ಅವುಗಳು  ಮೂಲವಾಗಿ ಎಲ್ಲೂ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಅದು ಸಂತತಿಯಿಂದ ಸಂತತಿಗೆ ಹರಿದು ಬಂದು ಗುರು ಮುಖೇನ ಉಪದೇಶವಾಗಿ ಪರಂಪರೆ ಮುಂದುವೆರೆಯಿತು. ತೀರ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅದನ್ನು ಬರಹರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ತತ್ಸ ವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಂ ಎಂಬುದನ್ನು ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದ್ದರೂ,  ಉಚ್ಚರಿಸುವಾಗ ವರೇಣಿಯಂ ಅಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಪಠಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಗುರೂಪದೇಶದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯ. ಆಗ ಅದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಂಟು ಅಕ್ಷರದ ಒಂದು ಪಾದವಾಗುತ್ತದೆ.  ಹೀಗೆ ಹೇಳದೇ ಇದ್ದರೆ ಅದು ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ.  ತತ್ ಎಂದರೆ ಅದು..ಅಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮ,  ಸವಿತ ಅಂದರೆ ತಂದೆ, ಎಲ್ಲ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಕ್ಕೆ ಒಡೆಯನಾದವನು  ವರೇಣ್ಯಂ ಎಂದರೆ ವರಿಷ್ಠ ಅಥವಾ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡವನು...ನಿಜಕ್ಕೂ ವರಾಹ ಎಂದರೆ ದೊಡ್ಡದು ಎಂದರ್ಥ. ಅತ್ಯಂತ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸಿಗದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು. ಬೃಹತ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ ಹಂದಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದ ಎಂಬುದರಿಂದ ಮುಂದೆ ಹಂದಿಗೂ ವರಾಹ ಎಂದೇ ಹೆಸರು ಬಳಕೆಯಾದದ್ದು ವಿಪರ್ಯಾಸ.  ನಿಜಕ್ಕಾದರೆ ವರಾಹ ಎಂದರೆ ಹಂದಿಯಲ್ಲ. ಇದೆಲ್ಲ ನಾವು ತಿಳಿಯದೇ ಮಾಡುವ ಪ್ರಮಾದಗಳು.  ವರೇಣ್ಯಂ ನಿಂದ ನಂತ್ರ ಭರ್ಗೋ ದೇವಸ್ಯ ....ಭರ್ಗೋ ಎಂದರೆ ಜ್ಯೋತಿ, ಬೆಳಕು ಬೃಹದಾಕಾರದ ಅಗ್ನಿ ಹೀಗೆ ಅರ್ಥ ಬಂದರೆ ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನೇ ಸಂಬೋಧಿಸುವುದು. ಆ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನೇ ದೇವಸ್ಯ...ದೇವರು ಎಂದರೆ , ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಯಾರು ತನ್ನ ಕ್ರೀಡೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಲೀಲೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಾನೋ ಅವನು ದೇವರು. ಹೊರತು ಯಾವುದೇ ಮೂರ್ತಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ವಿಗ್ರಹವೂ ಅಲ್ಲ. ಅವುಗಳೆಲ್ಲ ಸಾಂಕೇತಿಕ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಪ್ರತೀಕಗಳು. ಇಂದ್ರಿಯ ಗೋಚರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತ.  ದೇವಸ್ಯ ಧೀಮಹಿ ಅಂದರೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಧೀಮಹಿ...ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಾಗ ಉದಾಹರಣೆಗೆ  ನಾರಾಯಣಾಯ ವಿದ್ಮಹೇ ವಾಸುದೇವಾಯ ಧೀಮಹಿ ತನ್ನೋ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರಚೋದಯಾತ್.  ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ವಿದ್ಮಹೆ ಮತ್ತು ಧೀಮಹಿ ಇವುಗಳ ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯದೇ ಏನೋ ಒಂದು ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯದೇ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಂತೆ ದೇವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದು ವಿಚಿತ್ರ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.    ವಿದ್ಮಹೆ ಎಂದರೆ ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ. ಅಂದರೆ ಓ ನಾರಾಯಣನೇ ಮೊದಲಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ. ಆನಂತರ ನಿನ್ನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇವೆ.  ಯಾವುದೇ ಆಗಲಿ ತಿಳಿದು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥವಿದೆ. ದೇವರನ್ನು ಅರಿತು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದೆಂದರೆ ಎಷ್ಟು ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣ.  ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಲವೂ ಪಾಯಸವನ್ನು ತಿನ್ನದಂತಹವನಲ್ಲಿ ಪಾಯಸ ಹೇಗುಂಟು ಕೇಳಿದರೆ ಹೇಗೆ? ಸಿಹಿ ಉಂಟು. ಸಿಹಿ ಜೇನು ಸಿಹಿ ಸಕ್ಕರೆಯೂ ಸಿಹಿ, ಬೆಲ್ಲವೂ ಸಿಹಿ..ಹಣ್ಣೂ ಸಿಹಿ ಹಾಗಂತ ಸಿಹಿಯಲ್ಲಿ ವೆತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕಾದರೆ ಅದರೆ ರುಚಿಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹೇಳಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.  ಧಿಯೋಯೋನಃ  ಅಂದರೆ ಧಿಯಃ ಯಃ ನಃ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್, ನಃ ಅಂದರೆ  ನಮಗೆ  ಇಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅಂತ  ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸಮಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಅಂತ ಉದ್ಗರಿಸಿ  ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸು ಅಂತ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.  

ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದೊಂದು ಅಕ್ಷರವು ದೇಹದ ನಾಡಿಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದೊಂದು ಅಕ್ಷರವೂ ದೇಹ ನಾಡಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳಿದ್ದು ಒಂದು ಸಲ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಜಪಿಸುವಾಗ  ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ನಾಡಿಗಳೂ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಸಲ ಗಾಯತ್ರಿ ಹೇಳಿದಾಗ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ನಾಡಿಗಳು ಪ್ರಚೋದನೆಗೊಂಡುಒಮ್ದು ಸಾವಿರ ಸಲ ಜಪ ಮಾಡಿದಾಗ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳು ಪ್ರಚೋದನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮದೇಹದ ನಾಡಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ದಿವಸದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಬಾರಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಹೇಳಿದರೆ ಅದನ್ನು ತಾಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ನಾಡಿಗಳಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಜಪ ಮಾಡುವಾಗ ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸಾವಿರ ಸಲ ಮಾತ್ರ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಪಠಿಸಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಕ್ರಮಗಳು ಆರಾಧನಾ ರೀತಿಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳು ತುಂಬ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಜ್ಞಾನವೇ ತುಂಬಿ ಅದು ಮಹತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ

ಗಾಯತ್ರಿ...ಗಾಯಂ ಅಂದರೆ ಹೇಳುವುದು ತ್ರೀ ಅಂದರೆ ತ್ರಿಕಾಲ..ತ್ರಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಮಂತ್ರ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ.  ಮೂರುವೇದಗಳಿಗೂ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಮಂತ್ರ ಗಾಯತ್ರಿ.  ನಾಭಿಯಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಓಂಕಾರ ದೇಹವೆಲ್ಲಾ ಮೂಲಾಧಾರದಿಂದ ಸಹಸ್ರಾರ ತನಕ   ಸಪ್ತ ಚಕ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಪನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ದೇಹಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸಿದರೆ , ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ  ಆತ್ಮದತ್ತ ಸಂಚರಿಸಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಪರಮಾತ್ಮ ನಾಮ ಸ್ಮರಣೆ  ದುರಿತವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಬಾವನೆಯಿದೆ, ಆದರೆ    ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದು ಹೇಳುವುದರಿಂದ     ಮನಸ್ಸು ಮಾತು ಕರ್ಮ ಎಂಬ ತ್ರಿಕರಣಗಳೂ ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. 

ಸ್ನೇಹ ನರ್ತನ

 

ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಲ ಕಂಡ ಮನುಷ್ಯರು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ  ಮತ್ತೊಂದು ಸಲ ಕಾಣುವ ಭರವಸೆಯೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ನಗರದ ಜೀವನ ಎಂದರೆ ಅದೇ ಬಗೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯ ಸ್ನೇಹ ಎಂಬುದು ಮರೀಚಿಕೆಯಂತೆ. ಅದು ಸಮೀಪ ಸುಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಋಣಾನುಬಂಧವಿರಬೇಕು. ಉತ್ತಮ ಸಹೃದಯ  ಸ್ನೇಹ  ಎಂಬುದು ಸಹೋದರ ಬಾಂಧವ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಗಾಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಗನ ಕಾಲೇಜು ಬಳಿಗೆ ಆತನನ್ನು ಬಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ಪುಟ್ಟ ಬಾಲಕಿಯೊಬ್ಬಳು ಆಗಾಗ ಮಗನೊಂದಿಗೆ ನಗುಮುಖದಿಂದ ಎದುರಾಗಿದ್ದಳು. ಆಗ ಬಂದು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವ ನಿಲ್ದಾಣದಂತೆ ಈ ಭೇಟಿ  ಭಾವಿಸಿದರೆ ಈ ಬಂಧ ಸೌಹಾರ್ದ  ಸ್ನೇಹ ಸಂಭಂಧಂತೆ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ನೆಲೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಈಗ ಆ ಬಾಲಕಿ ಅಂಬಿಕ ಪ್ರೌಢೆಯಾಗಿ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಎಕೌಂಟಂಟ್ ಆಗಿ ಅದೇ ನಗುವಿನಲ್ಲಿ ಎದುರುಗೊಂಡಾಗ ಸ್ನೇಹ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಅದೇ ಅಂಬಿಕ ಎಂಬ ಬಾಲೆ ವಿದ್ಯಾವಂತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಹಲವು ಭರತ ನಾಟ್ಯ ಸಂಗೀತ ಕೆಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದ  ಹವ್ಯಾಸ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. 

ಉತ್ತಮ  ಹವ್ಯಾಸ ಎಂಬುದು ಅದೂ ಸಂಗೀತ ನಾಟ್ಯ ಕಲೆ ಇವುಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಂಧುವಿನಂತೆ ನಮ್ಮ  ಏಕಾಂತಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.  ಸಹಜವಾಗಿ ಕೆಲವು ಹವ್ಯಾಸವನ್ನು  ಸಂಗಾತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಏಕಾಂತವೂ ಒಂದು  ಯೋಗ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ನನಗೆ ಈ ಬಾಲೆ ಮೈಗೂಡಿಸಿದ ಹವ್ಯಾಸ  ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ಸಹ ಕಲಿತಿರುವ ಈಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಭಾವವನ್ನು ತಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ನಿನ್ನೆ ಭಾನುವಾರ ಅಂದರೆ ದಿನಾಂಕ ೧೩-೦೯-೨೦೨೬ ರಂದು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಸೇವಾಸದನದಲ್ಲಿ   ಲಾಸ್ಯಾನುಭೂತಿ ೨೦೨೬ ಇದರ ಆಶ್ರಯ್ದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜತೆಗೆ    ಬೆಳಗ್ಗೆ  ಈಕೆಯ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಿತ್ತು. ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿ ಸಮಯ ಒದಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಟುಂಬ ಸಹಿತ ಪತ್ನಿ ಮಗನೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ತುಸು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹೋದೆ. ಸೇವಾ ಸದನದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಸಂದಣಿ ನೆರೆದಿತ್ತು. ಉತ್ತಮ ಸಹೃದಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ವಾತಾವರಣ. ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆರಂಭವಾದರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅರ್ಧ ಯಶಸ್ವಿಯಾದಂತೆ. ಶಿಸ್ತು ಬದ್ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಹಲವಾರು ಪುಟಾಣಿ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ತೊಡಗಿ ಹಿರಿಯ ಕಲಾದರು ಒಟ್ಟು ಗೂಡಿ ಒದಗಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಯನ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಹಿತವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು.

ಭರತ ನಾಟ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ವಾದನಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಂತ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು. ವಿದ್ವಾನ ಚೇತನ ನಾಗರಾಜ ವಿದ್ವಾನ್ ಅರ್ಚನ  ಹೆ ಆರ್ ಗಾಯನವಿದ್ದರೆ, ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊಳಲುವಾದನಕ್ಕೆ ವಿದ್ವಾನ್ ವರುಣ್ ಹಾಗೂ ವಿದ್ವಾನ್ ಗುರುದತ್ ಕೆ ಆರ್ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲೂ ಮೋಹನ ರಾಗ ಮತ್ತು ಶಂಕರಾಭರಣಂ  ಹಾಗೂ ಕಾಪೀ ರಾಗದ  ಜಗದೋಧ್ಧಾರನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮೆರುಗನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ತಿಲ್ಲಾನ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂತು. ಉತ್ತಮವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ. ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಅರ್ಪಣೆ ಕಾಳಜಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಬಹುತೇಕ ಮಹಿಳೆಯರೇ ತುಂಬಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಬ್ಬದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು.   ಉತ್ತಮವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಹಲವರ ಬಹಳ ದಿನಗಳ ಪರಿಶ್ರಮವಿರುತ್ತದೆ. ಅದೆಲ್ಲವೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು.   ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬದ ವರ್ಗದ ಹಲವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ರಸಮಯ ಘಳಿಗೆ ಬದುಕಿನ ಒಂದಿಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿಸಿತು.  ಆಕೆಗೂ ಬಂಧುವರ್ಗದವರಿಗೂ ಶುಭ ಹಾರೈಸಿದೆವು. 

ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಭರತನಾಟ್ಯದಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಅಪ್ಪಟ ಭಾರತೀಯ ಸಭ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತೀಕ. ಉತ್ತಮ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಕೇವಲ ಕರತಾಡನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದರೆ ಅದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಭ್ಯತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಲಭ್ಯವಾದಾಗ ಆಯೋಜಕರ ಪರಿಶ್ರಮ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಭಾರವಾಹಿಗಳಿಗೂ ನಾಟ್ಯಾನುಭೂತಿ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಹೃದಯ ತುಂಬಿದ ಕೃತಜ್ಞತೆಗಳು. 

ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನ

                ಹಬ್ಬ ಬಂತೆಂದರೆ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಸಡಗರ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ದೇವರು ಧರ್ಮ ಆಚರಣೆ ಹೀಗೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧ  ವಿಶ್ವಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭವಿದು. ಇವುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಜೀವನ ಮಾರ್ಗ ಕಂಡವರು ಹಲವರು. ಆದರೆ ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ನಾವು ಮೂರ್ಖರಾಗುವುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಮೊನ್ನೆ ಹೀಗೆ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಬಳಿಯ ಒಂದು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ  ಮುಂಜಾನೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಮುಂಜಾನೆ ನಿರ್ಮಾನುಷ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ರಸ್ತೆ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕಸಗಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬಹುತೇಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ಒಂದೆರಡು ದಿನ ಕಳೆದು ಇದೇ ರೀತಿ ಮುಂಜಾನೆ ಬಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಷ್ಟು  ಕಸದ ರಾಶಿಯನ್ನೇ ಕಾಣಬಹುದು. ಎರಡು ದಿನದಲ್ಲೆ ಹಬ್ಬ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತದೆ.  ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೇ ಒಂದೆಡೆ ಕಾಲುದಾರಿಯಲ್ಲೆ ದೇವರ ದೊಡ್ಡ  ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಟರ್ಪಾಲನ್ನು ಹೊದಿಸಿ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿತ್ತು.  ಎರಡು ದಿನ ಕಳೆದರೆ ಯಾರದೋ ದೇವರ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ  ಈ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಸಡಗರದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಮಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತವೆ.  ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಿನ ಇರುವ ಬಾಳೆಮರ,  ಹೂವು ಇವುಗಳ ರಾಶಿ ಹಬ್ಬದ  ಅದೇ  ಮರುದಿನ ಕಸದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೇ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತವೆ. ಆ ಕಸದ ರಾಶಿ ನೋಡುವಾಗ ಈ ಹಬ್ಬಗಳು ಯಾಕಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.  ಮೇಲೆ  ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲಾಗದಷ್ಟು ಕಸದ ರಾಶಿ. ಹಬ್ಬದ ಘಳಿಗೆಯ ವರೆಗೂ ಬಾಳೆಗಿಡ ತೋರಣದ ಸೊಪ್ಪುಗಳನ್ನು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ರಾಶಿಹಾಕಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಹೇಳಿದರೆ ಹಬ್ಬದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಹೋಗುವ ಮನುಷ್ಯರ ಹೊಟ್ಟಪಾಡಿಗೆ ಮರುಕ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.  ಹಬ್ಬವನ್ನು ನಾವೇಕೆ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬಾರದು?  ನಮ್ಮ ಪರಿಸರ ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಭಗವಂತನ ಸ್ವರೂಪ. ಎಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣಬೇಕೋ ಅಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ದೇವರು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದ್ದರೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.  ಭಕ್ತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಮಗಿರುವಷ್ಟು ಭಕ್ತಿ ಉಳಿದವರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವವರು ನಾವು. 

ಹಬ್ಬ ಎಂದರೆ ಇದೆಲ್ಲ ಸಹಜ.  ಆದರೆ ವಿಷಯ ಅದಲ್ಲ.  ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹೊದಿಕೆ ಹೊದಿಸಿದ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು  ನೋಡುವಾಗ, ಬೀದಿಯ ಬೀಡಾಡಿ ನಾಯಿಗಳು ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದವು. ಕೆಲವು ಅದರ ಬುಡದಲ್ಲೇ ಬೆಚ್ಚಗೆ ಮಲಗಿದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಅದಕ್ಕೆ ಮಲೀನ  ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ನಾಯಿಗಳಲ್ಲವೇ ಎಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಹಿತವೆನಿಸುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ ಮೂಸಿ ಕಾಲೆತ್ತಿ ತನ್ನ ಚಟವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮೊಬೈಲ್ ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಕರಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ನನಗೆ ನೋಡುವುದಕ್ಕಾಗಲಿಲ್ಲ.   ಮತ್ತೋಂದು ರಸ್ತೆಗೆ ಬಂದರೆ ಅಲ್ಲೊಂದು  ಹೂವಿನ ಗಾಡಿ ಇತ್ತು. ಅದರ ಮಾಲೀಕನ ಮನೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಇರಿಸಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ ನಾಯಿಗಳು ಮಲಗಿತ್ತು.  ಮರುದಿನ ಅದೇ ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ  ಹೂವಿನ ರಾಶಿ ಹಾಕಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. 

ಪ್ರತೀ ಹಬ್ಬದ ದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ದೃಶ್ಯ ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ. ದೇವರ ಆರಾಧಿಸುವವರಿಗೆ ಇದೆಲ್ಲ ಗಂಭೀರ ಎನಿಸುತ್ತದೋ ಇಲ್ಲ, ಗೊತ್ತಿದ್ದೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಂತೆ ಇರುತ್ತಾರೋ ತಿಳಿಯದು.  ದೇವರು ಎಂದರೆ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು  ನಮ್ಮ ಕೃತಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ಪರಮಾತ್ಮನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಎಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. 

ಹೂವು ಹಣ್ಣು ತರಕಾರಿ ಪ್ರತಿಮೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡು. ಆದರೆ ಮಾಡುವ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ  ಒಂದಿಷ್ಟು  ಉದ್ದೇಶ ಶುದ್ದಿ ಇರಬೇಕು. ಯಾಕಾಗಿ ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ? ಯಾವ ನಂಬಿಕೆಯ ಭಾವನೆಯ ಮೇಲೆ ನಮಗೆ ತುತ್ತು ಅನ್ನವನ್ನು  ಭಗವಂತ ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ? ಈ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ದ್ರೋಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ಮ ಭ್ರಷ್ಟತೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ  ಪರಿಶುದ್ದತೆಯನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.   ಕಮಲ ಹುಟ್ಟುವುದು ಕೆಸರಲ್ಲಿ.  ಆದರೆ ಕಮಲದ ಹೂವು ಅಪವಿತ್ರವಲ್ಲ. ದನದ ಹಾಲು ಕೆಚ್ಚಲಿನಿಂದ ಬರುವುದು. ದನ ಎಲ್ಲೋ ಮಲಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅದು ಪವಿತ್ರ. ಹೂವು ಹಣ್ಣು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಎಲ್ಲೋ ಹೇಗೋ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಒಂದು ಸಲ ತೊಳೆದು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದರೆ ಅದು ಪರಿಶುದ್ಧ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇರುತ್ತದೆ.  ಇಲ್ಲಿ ಹೂವು ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಅವಸ್ಥೆ ಹೀಗಾಗವುವುದರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಪ್ರತಿ ಅಣು ರೇಣು ತೃಣ ಕಾಷ್ಠಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣುವ ನಾವು ದೇವರ ಪಾವಿತ್ಯ್ರತೆಯನ್ನು ಬೇಕೆಂದೇ ಕಳೆಯುತ್ತೇವೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ತೃಪ್ತಿ ಮಾತ್ರ. ಕಾರ್ಯದ ಪರಿಶುದ್ದತೆ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಕಲ್ಪ ಶುದ್ದಿ ಇಲ್ಲ. ರಾಶಿ ರಾಶಿ ಹೂವು ಹಣ್ಣು ಇದ್ದರೇನೆ ಭಗವಂತನ ಅನುಗ್ರಹ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿದೆ. ನಮಗಿಲ್ಲದ ಆಡಂಬರವನ್ನು  ದೇವರಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದು. ಅರ್ಥ ಶೂನ್ಯ. 

ಒಂದು ಸಲ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಊರಿಗೆ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬಸ್ಸು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತ್ತು.  ನಾನು ಬಸ್ ಒಳಗಿನಿಂದಲೇ ಹೊರಗೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೆ.  ಬಸ್ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಹೂವಿನ  ಮೂಟೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಬಸ್ಸಿನವರು ಇಳಿಸಿದರು. ಯಾರಿಗೋ ಹೂವಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು.  ಅದನ್ನು ಒಯ್ಯಬೇಕಾದವರು ಇನ್ನೂ ಬಿಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ತುಸು ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಬೀಡಾಡಿ ನಾಯಿ ಬಂದು  ಸುತ್ತು ಹೊಡೆದು ಮೂಸಿತು. ಮೂಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ನಾಯಿ ಸುಮ್ಮನಿರುವುದಿಲ್ಲ.  ಆದಿನ ಆ ಊರಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಮನೆ ಮಠದ ದೇವರಿಗೆ ಇದೇ ಪವಿತ್ರ ಹೂ.!  ನಮ್ಮ ದೇವರು ನಮ್ಮ ಭಾವನೆ ಇದು ಮೊದಲು ಸ್ವತಃ  ನಮಗೇ  ಪವಿತ್ರವಾಗಿರಬೇಕಾಗಿರುವುದು. ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗೆ ನಾವೇ ಗೌರವಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಇದ್ದರೆ ಉಳಿದವರಿಂದ ಅದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಬಾರದು. 

ನಗರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೋದರೂ ಹಲವೆಡೆ ಯಾವುದೋ ಮೋರಿಯ ಮೇಲೆ ಹೂವಿನ ರಾಶಿ ಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಳಗ ಗಲೀಜಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಹೂವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಭಾವನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಪುನಃ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅದೇ ಹೂ ದೇವರ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. 

ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನ ಆಚರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಭಗವಂತನ ಆರಾಧನೆ ಬದುಕಿಗೆ ಸಿಗುವ ಒಂದು ಚೈತನ್ಯ.. ಸಾಲಸೋಲ ಮಾಡಿಯಾದರೂ ಹಬ್ಜ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಂಧು ಬಾಂಧವರು ಕುಟುಂಬದವರು  ಒಟ್ಟು ಸೇರುವುದಕ್ಕೆ ಇದುವೇ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಡಂಬರ ಆಚರಣೆ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯವರು ಎರಡು ದಿನ ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ, ನಾವು ಮೂರು ದಿನ ಅಂತ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಇಳಿದು ಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ರಾಶಿ ರಾಶಿ ಹೂ ಹಣ್ಣು ತಂದು ಹಲವು ಸಲ ಅದನ್ನು ವ್ಯರ್ಥವೇ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚು ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹ ಆಗುವುದೇ ಇಲ್ಲವೇನೋ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವ ಅದಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವೂ ಢಂಬಾಚಾರ. ದೇವರು ಒಲಿಯುವುದು ನಮ್ಮ ಕರ್ಮ ಶುದ್ಧಿಗೆ. ಪವಿತ್ರ ಭಕ್ತಿಗೆ. ಕೇವಲ ಪ್ರಹ್ಲಾದನ  ನಾಮಸ್ಮರಣೆಗೆ ಹರಿ ಉಗ್ರ ನರಸಿಂಹನಾಗಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಅದ್ಧೂರಿಯ ಯಾಗ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ ನಿದರ್ಶನವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಆತನಿಗೆ ಭಗವಂತ ದರ್ಶನ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಗೆ  ಶಿವ ಮಾರ್ಕಾಂಡೇಯನಿಗೆ ಜೀವದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆತ ಅದ್ದೂರಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ. ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದ. ಆದುದರಿಂದ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸೋಣ. ಸರಳವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ. ಒಂದು ನೀರಿನ ಕಲಶ ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೂ ಆಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಆಡಂಬರ ಕೇವಲ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾವನೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಒಂದು ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ತುಳಸಿ ಎಲೆಗೆ ತನ್ನ ಭಾರವನ್ನೂ ತೂಗಿಸಿದ. ಎಲ್ಲ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿವೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡೋಣ. ಮೂರ್ಖತನ ಬೇಡ. ನಾವು ಮೂರ್ಖರಾಗುವುದು ಭಗವಂತನಿಗೂ ಇಷ್ಟವಿರುವುದಿಲ್ಲ.  ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯೊಂದೇ ಭಗವಂತನ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.